نگاهی به مفاهیم اساسی تحقیق و توسعه

0
407

• تحقیق و توسعه به شکل نوین پس از ازدیاد تقاضا برای محصولات و خدمات متنوع متعاقب انقلاب صنعتی در سال های ۱۷۶۰ میلادی الی ۱۸۳۰ میلادی، که خود منجر به تحول در فرآیندهای تولید محصولات گردید، متولد شد.
• تحقیق و توسعه درباره ارتباط فی مابین علم، تکنولوژی و نوآوری است که با ادغام آن‌ها در کاربردها و محصولات جدید ارزش‌های جدیدی به وجود خواهند آمد، که چنانچه مطابق با ارزش‌ها و تقاضاهای مورد درخواست مشتریان و ذینفعان سازمان باشد می‌تواند موجبات رشد کسب و کار و سازمان را فراهم آورد.
• تحقیق واژه‌ای دانشگاهی است و توسعه واژه‌ای صنعتی و لذا تحقیق و توسعه اشاره دارد به تحقیقاتی ساختار یافته جهت توسعه در صنایع و سازمان‌ها.
• تمرکز تحقیق و توسعه مهیا کردن شرایطی است که سازمان به فرصت‌های خارجی (مشتریان، تامین کنندگان، رقبا، مشاوران، رسانه‌ها، جهانی شدن و غیره) و یا فرصت‌های داخلی (بخش‌های فنی، بازاریابی و فروش، تدارکات، تولید و غیره) پاسخ مناسب دهد و تلاش‌های خلاقانه‌اش را بکار گیرد تا ایده‌ها، فرآیندها یا محصولات جدید را معرفی کنند.
• در حالت کلی، می‌توان پنج نسل تحقیق و توسعه را شناسایی کرد. تفاوت میان این نسل‌ها بر اساس عواملی همچون نوع نگرش به دارایی، استراتژی محوری، فاکتورهای تغییر، عملکرد، ساختار، افراد، فرآیند و فناوری تعیین می‌شود.
• عملکرد تحقیق و توسعه سازمان بر اساس مجموعه‌ای از خروجی‌ها مانند تعداد گواهی‌های ثبت اختراع، تعداد محصولات جدید عرضه شده به بازار و تعداد حوزه‌های جدیدی از بازار که بنگاه به آن‌ها وارد شده است، سنجیده می‌شود؛

۱- مقدمه
تاریخچه تحقیق و توسعه به قدمت توسعه اولین محصولات و خدماتِ ارائه گردیده توسط نوع بشر می‌باشد، اما تحقیق و توسعه به شکل نوین را می‌توان پس از ازدیاد تقاضا برای محصولات و خدمات متنوع پس از انقلاب صنعتی در سال های ۱۷۶۰ میلادی الی ۱۸۳۰ میلادی (که خود منجر به تحول در فرآیندهای تولید محصولات گردید) و سپس انقلاب فناوری اطلاعات و ارتباطات و دیجیتال مورد بررسی قرار داد، گرچه بعد از انقلاب‌های پیاپی در درون فناوری اطلاعات مانند انقلاب اینترنت اشیاء و یا دیگر فناوری‌های پشتیبان مانند پردازش ابری و یا حتی پهن باند ، انتظار می‌رود نقش خدمات در مقابل تولیدات بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد و واحدهای تحقیق و توسعه خود را متمایل به ارائه خدمات نوین گردانند.
تحقیق و توسعه درباره ارتباط فی مابین علم، تکنولوژی و نوآوری است که با ادغام آن‌ها در کاربردها و محصولات جدید ارزش‌های جدیدی به وجود خواهند آمد، که چنانچه مطابق با ارزش‌ها و تقاضاهای مورد درخواست مشتریان و ذینفعان سازمان باشد می‌تواند موجبات رشد کسب و کار و سازمان را فراهم آورد. در این خصوص گاها نقش‌های بازار و اکوسیستم‌های اجتماعی–اقتصادی مورد غفلت واقع می‌گردد لذا باید آگاه بود که برای طراحی و ارائه واحد‌های تحقیق و توسعه کارا باید تمامی ابعاد موضوع مورد بررسی قرار گیرد. لذا سوالات زیر باید مورد توجه قرار گیرند. چه کسی و چگونه از نتیجه این تحقیق و توسعه منتفع خواهد گردید؟ در رابطه با بازار و معرفی محصولات و خدمات با در نظر گیری تاثیرات اجتماعی چه باید کرد تا نتیجه کار مورد استقبال واقع گردد؟
۲- تبیین مفهوم تحقیق و توسعه
تحقیق اشاره دارد به یک طبقه بندی دانشگاهی که در طی زمان به بررسی و تفحص تبدیل گردیده است. لذا تحقیقات پایه یک طبقه‌بندی است که توسط دانشگاه‌ها و مجامع علمی توسعه پیدا کرده است و هدف این کار نیز درک از پیشرفت‌ها است. چنین رویکردهای ریشه در ذات و فلسفه علم دارند.
با این دیدگاه به تحقیق و خلاء تحقیقات در صنعت دیری نپاید که صنعت گران و سیاست گذاران متوجه گردیده که تحقیق با روش علوم پایه رویکرد مناسبی برای صنعت نیست و این چنین رخ دادهایی منجر گردید تا رویکرد‌های جدیدی به دانش در حوزه تحقیق و توسعه با تمرکز بر صنایع پدیدار گردد. در این زمان بود که اولین تحقیق با رویکرد جدید توسط برخی تشکل‌های ملی در سال ۱۹۲۰رخ داد و در این مطالعات برای شناسایی برخی نیاز‌ها از پرسشنامه یاری گرفته شد این رویکرد تا ۱۹۴۰ نیز ادامه داشت. به واسطه این تحقیق‌های پرسشنامه‌ای تحقیق در صنایع رونق گرفت و همزمان با این گسترش، واژه توسعه برای صنایع بر مبنای تحقیق مهم‌تر گردید.
چنانچه مایل به ارائه طبقه‌بندی مناسب از تحقیق برای صنایع و کسب و کارها باشیم توسعه می‌تواند نقش بسیار پر رنگی را ایفا نماید و اینگونه رویکردی برای صنایع توسط محققان آن زمان بسیار مناسب‌تر از صرف تحقیق شناسایی گردید. به این معنی که تحقیق در صنایع باید منجر به توسعه کسب و کار و سازمان گردد.
تحقیق واژه‌ای دانشگاهی است و توسعه واژه‌ای صنعتی و لذا تحقیق و توسعه اشاره دارد به تحقیقاتی ساختار یافته جهت توسعه در صنایع و سازمان‌ها. این اقدام یک فرآیند است و در درون خود فعالیت‌های متعددی را در بر خواهد گرفت مانند: طراحی، تست، توسعه مقیاس و طرح پایلوت.
تحقیق و توسعه به عنوان یک رشته در دهه ۱۸۹۰ با کارخانه نوآوری ادیسون پدید آمده است. ادیسون تصویر یک مخترع تنها را با تبدیل نوآوری به یک فرآیند تغییر داد. او با مراحل به رسمیت شناخته شده‌ای که توسط یک تیم از مخترعان انجام می‌شد طرح اصلی بخش تحقیق و توسعه (R&D) را ایجاد کرد. این گام‌ها تا حد زیادی در تمام صنایع اشاعه یافته است و شامل: تولید ایده، توسعه مفهوم، مطالعات امکان سنجی، توسعه محصول، تست بازار و راه اندازی می‌باشد. بنابراین تحقیق و توسعه به توسعه محصولات، خدمات و فرآیندهای جدید مربوط است. در مواردی که سازمانی، محصولی نساخته و یا خدمتی ارائه نمی‌کند، نوآوری به معنای بهبود روش انجام کار برای دستیابی به ماموریت سازمان نیز قابل تعریف می‌باشد.
۳- تعریف عملیاتی تحقیق و توسعه
تحقیق و توسعه مشتمل بر مدیریت فرآیندهای نوآوری است. که برای توسعه مفاهیم نوآوری محصول و نوآوری سازمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تمرکز تحقیق و توسعه مهیا کردن شرایطی است که سازمان به فرصت‌های خارجی (مشتریان، تامین کنندگان، رقبا، مشاوران، رسانه‌ها، جهانی شدن و غیره) و یا فرصت‌های داخلی (بخش‌های فنی، بازاریابی و فروش، تدارکات، تولید و غیره) پاسخ مناسب دهد و تلاش‌های خلاقانه‌اش را بکار گیرد تا ایده‌ها، فرآیندها یا محصولات جدید را به شما معرفی کند.
لذا تحقیق و توسعه عبارت است از کار خلاقانه‌ای که به طور منظم برای افزایش ذخیره علمی و دانش فنی و نیز استفاده از این دانش در اختراع و طرح کاربردهای جدید انجام می‌شود. تحقیق و توسعه عبارت از شناسایی نیاز یا استعداد، پیدایش اندیشه‌ها، آفرینش، طراحی، تولید و معرفی و انتشار یک محصول یا نظام فناورانه تازه است. تحقیق و توسعه، اصطلاح عامی است که فعالیت‌های بسیار گسترده‌ای را از تکوین فناوری جدید، ابداع، اختراع، بهبود کمی و کیفی محصولات و خدمات تا کاربردهای صنعتی، اقتصادی، اجتماعی آن‌ها به منظور تأمین نیازهای روزافزون جوامع بشری را در بر می‌گیرد و دارای ابعاد بسیار وسیع انسانی، فنی، ابزاری (مادی)، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و … می‌باشد که هر یک به نوبه خود ابعاد دقیق‌تر و گسترده‌تری را در بر گرفته و مستلزم آگاهی‌های اجتماعی، علمی، فنی، تحقیقی، برنامه‌ریزی دقیق و مدیریت کارا برای حصول نتیجه مطلوب می‌باشد.
۴- نسل‏‌های تحقیق و توسعه
باتوجه به تحقیقات صورت گرفته از دید برخی از محققان، نسل‌های تحقیق و توسعه به ۵ و گاها ۶ دوره زمانی تقسیم شده‌اند که هر یک دارای خصوصیات متفاوتی هستند. طراحی و توسعه محصول جدید معمولاً یک عامل بسیار مهم در بقای یک شرکت به شمار می‌آید وشرکت‌ها با درک این مهم، در صنایع مختلف واحد‌ها را مطابق با نیازهایشان تعدیل کرده‌اند و در طول زمان نسل‌های مختلفی برای نیازهای مختلف پدید آمده‌اند. در جدول زیر این نسل ها بررسی گردیده‌اند.

                                              جدول ۱ سیر تکامل نسل‌های تحقیق و توسعه
monitoreconomy_ir-rd-2در حالت کلی، می‌توان به وضوح پنج نسل تحقیق و توسعه را شناسایی کرد، هر یک از این نسل‌ها از نقطه نظر فاکتورهای متفاوتی قابلیت بررسی را دارا هستند که عبارتند از، نوع نگرش به دارایی، استراتژی محوری، فاکتورهای تغییر، عملکرد، ساختار، افراد، فرآیند و فناوری. دارایی‌های واقعی واحدهای تحقیق و توسعه در طی زمان تغییرات محسوسی را داشته‌اند اما با بررسی جدول فوق به خوبی می‌توان دریافت که دارایی‌ها از فناوری به عنوان دارایی، پروژه به عنوان دارایی، بنگاه اقتصادی به عنوان دارایی، مشتری به عنوان دارایی به سمت دانش به عنوان دارایی تمایل پیدا کرده‌اند. در حقیقت این رویکرد منشعب و بر گرفته از رویکرد اخیر اقتصادی مبتنی بر اقتصادهای دانش محور می‌باشد. امروزه اقتصادهای نوآور محور سهم اعظم واحدهای تحقیق و توسعه مستقل و یا درون سازمانی را در خود قرار داده‌اند و همگی این اقتصادها متکی به رویکرد دانش محور می‌باشند و لذا با بررسی آمار تحقیق و توسعه جهانی نیز مشخص می‌گردد که سهم عمده‌ای از تحقیقات آن‌ها نیز در حول تحقیقات بنیادی برای خلق دانش‌های جدید بوده است. استراتژی محوری این واحدها در طی زمان از واحدهای منفک و مستقل، تغییرات زیادی را داشته به گونه‌ای که با سپری شدن بازه‌ای چند ده ساله کاملا به سمت واحد‌های با مشارکت بالا و گاها کاملا باز تغییر جهت داده‌اند، از این رو طراحی واحدهای تحقیق و توسعه کنونی با تمرکز بر نقش نوآوری در این واحدها استفاده از مدل‌های همکاری باز کاملا توصیه می‌گردد، لذا همکاری بین دانشگاه و سایر پژوهشگاه‌ها کاملا منطقی می‌نماید. ساختار این واحد‌ها نیز از ساختار‌های بروکراتیک و خشک به سمت ساختارهای بازتر و منعطف‌تر تغییر جهت داده‌اند و دلیل این امر را نیز می‌توان در بروز محرک‌های نوآوری یافت. لذا کاملا طبیعی است که، در چنین شرایطی فرآیندهایی با ارتباطات گسترده مورد توجه قرار گیرند. فناوری‌های به کار گرفته شده در این واحد‌ها نیز از داده‌های اولیه و خام به سمت پردازنده‌های هوشمند دانش تغییر جهت داده‌اند، با تغییرات اخیر مانند انقلاب اینترنت اشیاء و یا پردازش ابری و توسعه پلتفرم‌های عمومی و خصوصی برای پردازش اطلاعات انبوه جهت استخراج دانش احتمالی الگوها بهره از چنین پردازنده‌های دانشی کاملا امکان‌پذیر و منطقی می‌باشد.
۵- ارزیابی عملکرد تحقیق و توسعه
عملکرد، از دیدگاه‌های متفاوتی، از بروز نوآوری تا تعداد ایده‌های تولید شده قابل بررسی است، اما یکی از مهمترین مباحث فرآیند‌های تحقیق و توسعه می‌باشد.
با مرور ادبیات موضوع دربارۀ نوآوری سازمانی به عنوان خروجی واحد تحقیق و توسعه، می‌توان اذعان داشت، به طور کلی نوآوری سازمانی را می‌توان در دو بعد نوآوری، به نام نوآوری محصول و نوآوری فرآیند طبقه‌بندی کرد. به طور مفهومی، نوآوری محصول، متمرکز بر تولید ایده‌ها و تولید چیزی کاملاً جدید است که در محصول یا خدمت نهایی متبلور می‌شود؛ در حالی که نوآوری در فرآیند، نشان دهندۀ تغییراتی است که در روش تولید محصول نهایی و یا ارائه خدمات به کار گرفته می‌شود.
در زمینۀ ارزیابی و اندازه‌گیری عملکرد نوآورانه واحد تحقیق و توسعه می‌توان از مجموعه‌ای از سنجه‌ها و شاخص‌ها استفاده کرد، مانند:
۱) انواع مختلف خروجی‌های مشخص
مانند گواهی‌های ثبت اختراع و مقاله‌های دانشمندان به عنوان شاخص‌هایی از دانش تولید شده، یا تعداد محصولات جدید معرفی شده (و درصد فروش و یا سود حاصل از آن‌ها) به عنوان شاخص‌هایی برای موفقیت نوآوری محصول
۲) خروجی عملیات یا اجزای فرآیند
مانند بررسی رضایت‌مندی مشتری برای اندازه‌گیری و پیگیری بهبود کیفیت یا انعطاف پذیری
۳) خروجی‌هایی که می‌توانند بین بخش‌ها یا شرکت‌ها مقایسه شوند
مانند قیمت و یا هزینۀ محصول، سهم بازار، کیفیت عملکرد و مانند آن
۴) خروجی‌های موفقیت راهبردی
که در آن عملکرد کلی کار در برخی جهت‌ها بهبود یافته است و دست کم مقداری از سود را می‌توان به طور مستقیم و یا غیرمستقیم به نوآوری نسبت داد: مانند رشد درآمد یا سهم بازار، بهبود سود‌آوری و ارزش افزودۀ بیشتر.
علاوه بر این، می‌توان از مجموعه‌ای از شاخص‌های جزیی‌تر استفاده کرد برای مثال:
۱) تعداد ایده‌های جدیدی (محصول/ خدمت/ فرآیند) که در آغاز سیستم نوآوری به وجود می‌آیند.
۲) نرخ شکست در فرآیند توسعه و یا در بازار
۳) تعداد یا درصد پروژه‌هایی که از زمان و یا هزینۀ مورد نظر فراتر رفته‌اند
۴) شاخص‌های رضایت مشتری (آیا این نوآوری، همان چیزی بود که مشتری خواسته بود؟)
۵) مدت زمان ورود به بازار (متوسط، مقایسه با روال بازار)
۶) ساعت‌های کاری صرف شده به ازای هر نوآوری تکمیل شده
۷) متوسط مدت زمان معرفی و عرضه‌ی یک نوآوری فرآیندی
۸) سنجه‌های بهبود مستمر مانند تعداد پیشنهادها/ کارمند، تعداد تیم‌های حل مساله، میزان صرفه‌جویی به ازای هر نیروی کار و مانند آن.
در بسیاری از پژوهش‌ها، عملکرد تحقیق و توسعه سازمان بر اساس مجموعه‌ای از خروجی‌ها مانند تعداد گواهی‌های ثبت اختراع، تعداد محصولات جدید عرضه شده به بازار و تعداد حوزه‌های جدیدی از بازار که بنگاه به آن‌ها وارد شده است، سنجیده می‌شود؛ در صورتی‌که توجه به ظرفیت‌های بالقوه و دارایی‌های ذاتی سازمان‌ها می‌تواند نکته‌ای با اهمیت باشد، زیرا عوامل فراوانی وجود دارند که فعالیت‌های نوآورانه را تحت تأثیر قرار دهند. به عبارت دیگر، وجود خروجی‌های یاد شده به معنی توان سازمان در نوآوری است، ولی نبودن آن‌ها ممکن است به معنی عدم وجود توانمندی نباشد؛ بلکه باید ریشه آن را در آماده نبودن بستر لازم برای تجاری‌سازی نوآوری یا در دسترس نبودن منابع مورد نیاز جستجو کرد.
۶- مدیریت پروژه‌های تحقیق و توسعه
برخی از روش‌های مدیریت پروژه‌ها بدون توجه به ماهیت پروژه‌ها در بسیاری از آن‌ها ثابت می‌باشند، لذا کلیات آن ها می‌تواند توسط هر واحد تحقیق و توسعه مورد توجه قرار گیرد.
روش مدیریت پروژه توسط انستیتو مدیریت پروژه به عنوان مجموعه روش‌ها، فنون، رویه‌ها، قواعد، الگوها و بهترین اقداماتی که در یک پروژه استفاده می‌شود تعریف شده است.
روش مدیریت پروژه، مجموعه ساختار یافته از فنون و ابزارها است که برای حل مساله خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند. به علاوه، استناد اصولی تیم مدیریت پروژه برای ارایه موفقیت آمیز نتیجه پروژه شایع‌ترین تعریف روش مدیریت پروژه می‌باشد.
واژه رویکرد مدیریت پروژه نیز به تناوب به عنوان مجموعه اصول و رهنمودهایی مورد استفاده قرار گرفته است که تعریف می‌کند که پروژه خاص چگونه مدیریت شود. در واقع مجموعه‌ای عملیاتی از قواعد، فرایندها، روش‌ها و الگوهایی است که در مدت چرخه عمر پروژه مورد استفاده قرار می‌گیرد. لذا در انجام پروژه‌های تحقیق و توسعه و توسعه محصول و سرویس‌های جدید تا حد بالای می‌توان از استاندارد‌های عمومی مدیریت پروژه بهره برد.
۷- چارچوب‏ مدیریت فعالیت‌های توسعه محصول
یکی از معروفترین چارچوب‌های مدیریت فعالیت‌های توسعه محصول جدید توسط بوز، آلن و همیلتون ارایه شده است. این مدل که براساس چندین بررسی و مطالعات موردی و همچنین مصاحبه‌های دقیق ارایه شده شهرت زیادی دارد و بسیاری از کارهای قبلی در این حوزه را شامل می‌شود.
این مدل شامل شش مرحله می‌باشد:
monitoreconomy_ir-rd-03-jpg                                                                    شکل ۱ ) مدل بوز، آلن و همیلتون

توسعه محصول جدید فرایندی مبهم و پیچیده است که تقریبا تمامی واحدهای بنگاه اقتصادی مانند بازاریابی، طراحی، مهندسی و تولید و … را در بر می‌گیرد. با توجه به اینکه فرایند توسعه محصول جدید توسط عدم قطعیت‌ها و تغییرات متناوب قرار می‌گیرند، انتخاب مدل توسعه را عاملی می‌داند که با بسیاری از مخاطرات پروژه مقابله می‌کند و مانع از ایجاد بسیاری از مشکلات بالقوه در مسیر توسعه پروژه‌های نرم‌افزاری می‌گردد.

نظر بدهید