شاخص توانمندسازی تجاری

2
715

شاخص توانمندسازی تجاری که هر دو سال یکبار توسط مجمع جهانی اقتصاد برای کشورهای مختلف محاسبه و اعلام می‌شود به تازگی پس از دو سال در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۶ منتشر شده است. در ادامه به مرور برخی یافته‌های این گزارش پرداخته می‌شود.
شاخص توانمندسازی تجاری (ETI )، نشان می‌دهد تا چه حد موسسات، سیاست‌ها، زیر ساخت‌ها و خدمات در اقتصادها برای تسهیل جریان آزاد کالاها در مرزها توسعه پیدا کرده‌اند. این شاخص، شامل مجموعه‌ای از زیر شاخص‌ها است که مشخصه‌های متنوعی از توانمندسازی تجاری را اندازه‌گیری می‌کند این عوامل در شکل ۱ نشان داده شده‌اند.

                                         شکل۱: چارچوب شاخص توانمندسازی تجاری
monitoreconomy_ir-enabling-1 جایگاه منطقه MENA در رتبه‌بندی این شاخص
براساس رده‌بندی‌های منطقه‌ای مجمع جهانی اقتصاد، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) با ثبت عملکرد نسبتاً خوب چند کشور از جمله امارات متحده عربی (رتبه ۲۳)، توانسته رتبه سوم منطقه‌ای را از نظر شاخص توانمندسازی تجاری درمیان مناطق مختلف جهان ثبت کند.
                         جدول ۱: شاخص توانمندسازی تجاری برخی مناطق جهان طی سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۴
monitoreconomy_ir-enabling-2
همانطور که در جدول ۱ قابل مشاهده است، در سال ۲۰۱۶ اکثر مناطق (به غیر از اوراسیا) با رشد شاخص توانمندسازی تجاری همراه بوده‌اند (امتیازها هر چه به عدد ۷ نزدیکتر باشند، کشور از نظر تجاری توا نمندتر است). اروپا و شمال آمریکا، بهترین امتیاز را در سال ۲۰۱۶ کسب کرده و پس از آن شرق آسیا و اقیانوس آرام و منطقه MENA قرار دارند.
در طول دو سال گذشته (از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶) دسترسی به بازار داخلی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا تسهیل شده بطوریکه متوسط نرخ تعرفه اعمال شده در این منطقه از ۹.۲ درصد در سال ۲۰۱۴ به ۸.۲ درصد در سال ۲۰۱۶ رسیده است.
اما اقتصادهای نفتی این منطقه به طور قابل توجهی در پشت پتانسیل‌های بالقوه خود پنهان شده و بهبودی در وضعیت آن‌ها مشاهده نشده است. از جمله این کشورها می‌توان به بحرین (جایگاه ۴۲ با افت یک رتبه)، قطر (جایگاه ۴۳ با افت ۱۸ رتبه)، عمان (جایگاه ۴۶ با افت ۷ رتبه)، عربستان سعودی (جایگاه ۶۷ با افت ۱۱ رتبه) و کویت (جایگاه ۸۷ با افت دو رتبه) اشاره کرد. با توجه به روند فعلی که این کشورها پیش گرفته‌اند نیاز ضروری به توقف این روند و انتقال بیشتر به سمت تولید و سایر فعالیت‌های غیر وابسته به منابع انرژی وجود دارد.
از سوی دیگر در این منطقه، دو کشور الجزایر (با جایگاه ۱۲۱ و رشد ۶ پله‌ای) و مراکش (با جایگاه ۴۹ و رشد سه رتبه‌ای) به طور قابل توجهی جایگاه خود را در سال ۲۰۱۶ نسبت به سال ۲۰۱۴ بهبود داده‌اند که این امر را می‌توان ناشی از افزایش یکپارچگی اقتصادی در مدیترانه غربی دانست. سایر کشورهای منطقه از جمله ایران (با جایگاه ۱۳۲) و یمن (با جایگاه ۱۳۴) نیز همچنان با جریان و ضعیت تجاری ضعیفی همراه هستند.

بهترین و بدترین عملکردها در هر منطقه
منطقه اروپا و آمریکای شمالی بهترین محیط را برای تجارت در مقایسه با سایر مناطق جهان دارند؛ البته لازم به ذکر است که و ضعیت منطقه شرق آسیا و اقیانوس آرام نیز با فاصله کمی از اروپا و آمریکای شمالی قرار دارد و طی دو سال اخیر توانسته به طور قابل توجهی فاصله بین بالاترین و پایین‌ترین امتیاز ETI را بین کشورهای خود کاهش دهد. کشورهای با بهترین عملکرد در سایر مناطق از جمله شیلی، امارات متحدت عربی و موریس نیز عملکردی همتای عملکرد کشورهای واقع در اروپا و آمریکای شمالی داشته‌اند. نمودار ۱، کشورهای با بهترین و بدترین امتیاز شواخص توانمندسوازی تجاری در هر منطقه را نشان می‌دهد.

                                        نمودار۱: عملکرد منطقه‌ای در سال ۲۰۱۶
monitoreconomy_ir-enabling-3
عملکرد ایران در شاخص توانمندسازی تجاری سال ۲۰۱۶
در رده‌بندی شاخص توانمندسازی تجاری سال ۲۰۱۶، ایران با کسب امتیاز حدود ۳.۲ از ۷، جایگاه ۱۳۲ام را در میان ۱۳۶ کشور جهان به خود اختصاص داده است. لازم به ذکر است که در رده‌بندی سال ۲۰۱۴ ایران امتیاز ۳.۰۷ و رتبه ۱۳۰ (از ۱۳۴ کشور) را کسب کرده بود.
                   نمودار ۲: نمره و رتبه ایران در ۷ معیار مربوط به شاخص توانمندسازی تجاری در سال ۲۰۱۶
monitoreconomy_ir-enabling-4-jpg
بررسی وضعیت ایران در هفت معیار مربوط به شاخص توانمندسازی تجاری نشان می‌دهد که ایران در سال ۲۰۱۶ بهترین عملکرد (امتیاز) را در معیار ۷ (محیط عملیاتی) و بدترین وضعیت را در معیار ۱ (دسترسی به خارج) داشته است. همچنین ایران در معیار ۴ (قابلیت دسترسی و کیفیت زیرساخت‌های حمل و نقل) بهترین رتبه را نسبت به سایر معیارها کسب کرده است.

جایگاه ایران از نظر توانمندسازی تجاری در منطقه MENA
به طور کلی، می‌توان گفت کشورهای منطقه منا در سال ۲۰۱۶ عملکرد بهتری را (به لحاظ امتیاز شاخص توانمندسازی تجاری) نسبت به دوره قبل (۲۰۱۴) در تسهیل تجاری خود داشته‌اند. امارات متحده عربی در بین کشورهای منطقه منا، بهترین امتیاز و رتبه را کسب کرده و یمن نیز با فاصله کمی از ایران بدترین امتیاز و رتبه را کسب کرده است. همانطور که در نمودار ۳ مشاهده می‌شود ایران در بین کشورهای منطقه، وضعیت مناسبی نداشته و بعد از یمن پایین‌ترین میزان توانمندسازی تجاری را در منطقه دارد. با توجه به نمودار مشاهده می‌شود، کشورهای نفتی عمان، اردن، بحرین و قطر به نسب وضعیتی نزدیک به یکدیگر را دارند.

                  نمودار ۳: وضعیت کشورهای منطقه MENA در شاخص توانمندسازی تجاری (سال ۲۰۱۶)
monitoreconomy_ir-enabling-5
بررسی‌ها از وضعیت ایران در هر کدام از معیارهای مربوط به شاخص توانمندسازی تجاری نشان می‌دهد که ایران در همه ۷ معیار مذکور امتیازی پایین‌تر از متوسط امتیاز منطقه منا را رقم زده است. همچنین در دو معیار ۱ (دسترسی به بازار خارجی) و ۲ (دسترسی به بازار داخلی) پایین‌ترین امتیاز منطقه را داشته است. نکته قابل توجه اینجاست که در معیار ۱ بهترین عملکرد منطقه مربوط به یمن (کشوری با نامناسب‌ترین محیط تجارت در منطقه) بوده است. در معیار ۲ نیز بهترین عملکرد منطقه به عمان اختصاص داشته است. در سایر معیارها (از ۳ تا ۷)، بهترین عملکرد مربوط به امارات متحدت عربی و بدترین عملکرد مربوط به یمن بوده است.

                  نمودار۴ : جایگاه معیارهای مربوط به شاخص توانمند سازی تجاری ایران در منطقه منا در سال ۲۰۱۶
monitoreconomy_ir-enabling-6-jpg
موانع صادراتی و وارداتی ایران:
مجمع جهانی اقتصاد، در خصوص مهم‌ترین مشکلات صادرات و واردات کشورها، از فعالان کسب و کار هر کشور نظرسنجی به عمل آورده است. بر اساس نظرات جمع آوری شده برای اقتصاد ایران، مهم‌ترین مشکل پیش روی واردات ایران، موانع تعرفه‌ای و غیر تعرفه‌ای و مهم‌ترین مشکل پیش روی صادرات ایران نیز شناسایی خریداران و بازارهای بالقوه عنوان شده است.
در این بین، با مقایسه موانع صادراتی ایران در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶، می‌توان گفت در سال ۲۰۱۶ موانع صادراتی کشور از جمله هزینه‌های بالا یا تاخیر زمانی حمل و نقل بین‌المللی، رویه‌های دست و پا گیر در مرزهای خارجی، هزینه‌های بالا یا تاخیر زمانی حمل و نقل داخلی، موانع تعرفه‌ای سایر کشورها، استانداردها و الزامات فنی خارج از کشور و مهارت‌ها و تکنولوژی تولید نامناسب و در ارتباط با موانع وارداتی نیز سه مانع صادراتی فساد در مرزها، هزینه‌های بالا یا تاخیر زمانی حمل و نقل داخلی و زیرساخت‌های ارتباط از راه دور نامناسب نسب به سال ۲۰۱۴، تشدید شده‌اند.
فهرستی از مهم‌ترین موانع صادراتی و وارداتی ایران که در گزارش مجمع جهانی اقتصاد مورد اشاره قرار گرفته به همراه امتیازات مربوط به هر کدام، در نمودارهای ۵ و ۶ آمده است.

                                        نمودار ۵: موانع صادراتی ایران در سال ۲۰۱۶
monitoreconomy_ir-enabling-7
                                         نمودار  ۶ : موانع وارداتی ایران در سال ۲۰۱۶
monitoreconomy_ir-enabling-8

2 دیدگاه ها

نظر بدهید