شتابدهنده‌ها و تاثیر آنها بر کسب و کارهای نوپا

0
661

اخیراً راه‌اندازی شتابدهنده‌ها موضوع بسیاری از تحقیقات شده است. شتابدهنده‌ها در اواسط دهه ۲۰۰۰ به عنوان پاسخگویی برای کاستی‌های نسل قبلی مدل مراکز رشد ظهور کردند. در حال حاضر تعداد شتابدهنده‌های موجود در  جهان به بالای ۲۰۰۰ عدد می‌رسد.
شتابدهنده‌ها سازمان‌هایی هستند که به کسب‌وکارهای خطرپذیر نوپا از طریق فراهم کردن بودجه، منابع، خدمات مشاوره و مربیگری  کمک می‌کنند و موجب جهش کسب‌و‌کارها می‌شوند. کوهن و هاچبرگ به طور خاص شتابدهنده‌ها را برنامه‌هایی معرفی کرده‌اند که با مدت زمان محدود(حدودا سه ماه)به کسب‌و‌کارهای خطرپذیر برای فرآیند سرمایه‌گذاری جدید کمک می‌کند و معمولا برای تیم‌های خود یک سرمایه اولیه به علاوه فضای کار فراهم می‌کنند، شتابدهنده‌ها همچنین مجموعه‌ای از شبکه‌ها، مربیان و آموزش را در اختیار کسب‌وکارهای مخاطره‌آمیز قرار می‌دهند(Cohen and Hochberg 2014).
مراکز رشد  و فرشتگان کسب‌وکار  از جمله سازمان‌هایی هستند که قبل از شتابدهنده‌ها به وجود آمده‌اند و به کسب‌وکارهای نوپا کمک‌های نقدی می‌کنند. قطعا شتابدهنده‌ها شباهت‌های خاصی به مراکز رشد و فرشتگان کسب‌وکار دارند. شتابدهنده‌ها هدف شان کمک به کسب‌وکارهای خطرپذیر نوپا در طول مرحله شکل‌گیری‌شان است. بنابراین انتظار می‌رود که خیلی از فعالیت هایی که توسط فرشتگان کسب‌وکار و مراکز رشد ارایه می‌شود توسط شتابدهنده ها نیز ارایه شود. اما شتابدهنده‌ها از راه‌های مختلفی وارد می‌شوند. شاید اساسی‌ترین تفاوت مدت زمان محدود برنامه‌های شتابدهنده‌ها در مقایسه با مراکز رشد و فرشتگان کسب و کار باشد و از  این رو شتابدهنده نوپاها(استارت‌آپها) را می‌توان اینگونه نیز تعریف نمود: “مدت زمان ثابت، برنامه‌های مبتنی بر گروه، شامل مربیگری و آموزش، که در یک رویداد عمومی یا روز ارایه به اوج می رسد”(Cohen and Hochberg 2014).
چنین برنامه‌های ممکن است یا برای سود باشد یا نباشد، این برنامه‌ها شامل: اندازه حقوق صاحبان سهام، طول مدت برنامه‌های مربیگری و آموزشی، در دسترس بودن فضای همکاری و تمرکز بر صنعت می‌شوند. برخی از آن‌ها با شرکت‌های سرمایه‌گذاری پرخطر یا گروه‌های فرشتگان، برخی با شرکت‌ها و باقی با دانشگاه‌ها و سازمان‌های دولتی و غیردولتی پیوسته اند. مدت زمان ثابت برنامه، ارایه حقوق و خدمات و طبیعت گروه محور شتابدهنده‌ها آنها را از دیگر مراکز متمایز می کند(Cohen and Hochberg 2014).
برخی تحقیقات نقش شتابدهنده‌ها را به عنوان واسطه بین سرمایه‌گذاران و کسب‌و‌کارهای نوپا پر رنگ می‌کنند. به عنوان مثال، رادوجویچ کلی و هافمن در سال ۲۰۱۲ با تحقیقات متعدد بیان می کنند که مربیگری در برنامه های شتابدهنده ها به عنوان رابط اتصال سرمایه گذاران و کسب‌و‌کارهای عمل می کند(قطب الدینی، ۱۳۹۵).

برخی از عوامل موثر بر پیوستن نوپاها به شتابدهنده‌ها
بسیاری از بنیان‌گذاران کسب و کارهای نوپا، اتفاق نظر دارند که یکی از مهم‌ترین مزیت اصلی پیوستن به شتابدهنده‌ها تامین مالی است. داشتن بودجه آن‌ها را بر روی کارشان متمرکز می‌کند. سرعت تجاری‌سازی برای هر کسب‌وکار نوپایی مهم است. عامل بعدی شبکه سازی با سرمایه‌گذاران خطر پذیر است که در ادامه ی حیات کسب و کار های نوپا نقش بسزایی دارد. شتابدهنده‌ها فرصت بی‌نظیری برای دسترسی به سرمایه‌گذاران هستند. بسیاری از پیشنهاد‌ها در جلسه ارایه ایده شکل می‌گیرد و هر کسب‌وکار نوپایی وقت دارد تا کار خود را برای جذب کردن سرمایه‌گذار ارایه دهد. از عوامل دیگری که در پیوستن کسب و کار های نوپا به شتابدهنده ها تاثیر دارد مشاوره محصول و مشاوره کسب‌وکاری است که شتابدهنده‌ها برای دیگر بنیان‌گذاران کسب و کار های نوپا ارایه می‌دهند و این کار باعث می شود تا بنبان‌گذاران جدید از محصول و کسب‌و‌کار خود بازخورد بگیرند. پیشنهادات و مشاوره ها برای موسسین جدید بسیار با ارزش است. اعتبار سنجی از عوامل دیگر مهم به شمار می‌‌رود. پذیرش در یک شتابدهنده این اعتبار را برای کسب‌وکارهای نوپا فراهم می‌آورد که کسب‌وکارشان پتانسل دارد. این کار تنها اعتماد به نفس بنیان‌گذار را بالا نمی‌برد بلکه باعث افزایش اعتبار کسب‌وکار نیز می شود. و آخرین مورد پشتیبانی شدن از جانب شتابدهنده است. فضای شتابدهنده‌ها این امکان را فراهم می کند که بنیان‌گذاران کسب‌وکارهای نوپا تجربه‌هایشان را باهم به اشتراک بگذارند و این کار باعث می‌شود تا بنیان‌گذاران از یک دیگر یادگیری داشته باشند(Regmi, Ahmed et al. 2015).

آیا شتابدهنده‌ها مدلی جدید از مراکز رشد هستند؟
مدل شتابدهنده‌ها نمونه‌ای از تغییرات اخیر به سمت تمرکز بر گسترش دان و خدمات حمایتی در مراکز رشد می‌باشد. در  واقع هدف اصلی شتابدهنده، شتاب دادن به ایجاد کسب‌وکارهای مخاطره‌پذیر جدید بوسیله ارائه دانش و آموزش برای همکاری به کسب‌و‌کارهای نوپا در مدت محدود می باشد(Cohen and Hochberg 2014). اگرچه که مدل شتابدهنده‌ها شامل خدمات نامشهود، از قبیل آموزش و شبکه سازی می شود، ولیکن شامل دیگر جنبه ها به خصوص از مدل‌های مراکز رشد موجود می‌باشد(قطب الدینی، ۱۳۹۵).
شتابدهنده‌ها در مقابل مراکز رشد
حتی قبل از ظهور شتابدهنده‌های نوپا، گروه‌هایی به اسم مراکز رشد در حال تکثیر بودند که فضای کاری، مربیگری و خدمات را ارایه می‌کردند. شاید یکی از شناخته‌شده‌ترین مراکز رشد، IDEALABS در اوخر دهه ۹۰ میلادی باشد. به گزارش انجمن رشد کسب‌وکارهای ملی ، مراکز رشد این فرصت را برای کسب‌وکارهای نوپای آسیب‌پذیر به وجود می‌آوردند که قبل از اینکه به استقلال برسند بتوانند قوی شوند. به گزارش وب سایت انجمن، ۹۳ درصد مراکز رشد، سازمان‌های غیر انتفاعی هستند که بر توسعه اقتصادی تمرکز دارند و تقریبا یک سوم آن‌ها با دانشگاه‌ها در ارتباط هستند. به طورکلی شرکت‌های اجاره ای در مراکز رشد، اجاره کمتری را برای فضای اداری پرداخت می‌کنند و همچنین از خدمات پشتیبانی نیز بهره‌مند می‌شوند. مراکز رشد شرکت‌ها را به سرمایه‌گذاران، مراکز حقوقی، انتقال دانش و برای مشاوره حسابداری معرفی می‌کنند. پیوستن مراکز رشد به دانشگاه‌ها ممکن است مالکیت معنوی را از اعضای هیات علمی به شرکت‌ها منتقل کند که این کار تجاری‌سازی مالکیت معنوی دانشگاه‌ها است. در مقابل شتابدهنده‌ها برای سرعت بخشیدن به تعاملات بازار به منظور کمک به سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر نوپا برای انطباق سریع و یادگیری ایجاد شده‌اند. در عمل شتابدهنده‌ها با مراکز رشد از چندین باهم تفاوت دارند که در ادامه به بررسی برجسته ترین تفاوت‌های موجود می پردازیم(Cohen and Hochberg 2014).
الف. طول دوره
مدت زمان محدود شتابدهنده‌ها معمولا سه ماه است. این مهم‌ترین ویژگی است که برنامه‌های شتابدهنده‌ها را به روشنی تعریف می‌کند. تحقیقات درباره مراکز رشد نشان می‌دهد که از وقتی یک کسب و کار وارد این مراکز می‌شود تا وقتی که به اصطلاح فارغ التحصیل  شود از یک تا پنج سال طول خواهد کشید.  شرکت در برنامه‌های شتابدهنده‌ها لزوما باعث حفظ کسب‌و‌کارهای خطر پذیر نخواهد شد. در عوض به چرخه سرمایه‌گذاری برای رشد سریع‌تر یا شکست سریع‌تر سرعت می‌بخشد. شکست سریع برای کارآفرینان یک مزیت دارد و آن اینکه به سرعت به سمت فرصتی حرکت می‌کنند که ارزش بیشتری داشته باشد. مدت زمان محدود برنامه‌های شتابدهنده‌ها توجه بنبان‌گذاران را متمرکز می‌کند. بنیان‌گذاران اغلب با یک سرعت ناپایدار به مدت سه ماه و هر روز هفته کار می‌کنند.
ب. گروه ها
ویژگی دیگر شتابدهنده‌ها این است که کسب‌وکارها با گروه وارد و خارج می‌شوند. در حالی که بنیان‌گذاران سرمایه‌گذاری‌های مخاطره‌پذیر در مراکز رشد ممکن است روابط‌ خود را با دیگر بنیان‌گذاران توسعه بدهند. فرآیند انتخاب گروه‌ها، شتابدهنده‌ها را بر بازار و همکاری و توسعه متمرکز می‌کند. شتابدهنده‌ها تقریبا یک درصد از کل تیم‌هایی که به آن‌ها مراجعه می‌کنند را انتخاب می‌کنند.
ج. انگیزه ها(مشوق‌ها)
بسیاری از شتابدهنده‌ها متعلق به بخش خصوصی هستند، در حالی که مراکز رشد تحت مالکیت دولت‌ها هستند. در ایران نیز اکثر مراکز رشد تحت مالکیت وزارت علوم است در حالی که بیشتر شتابدهنده‌های ایرانی از جمله آواتک، دیموند، بردیا، آیچیتا، تک و نوپایار  سرمایه گذار خصوصی دارند. در نتیجه انگیزه مدیران شتابدهنده‌ها نسبت به مراکز رشد بیشتر نزدیک به کسب‌وکارهای مخاطره پذیر است. برخی از صاحبان شتابدهنده‌ها تجربه گسترده‌ای به عنوان کارآفرین و فرشته کسب‌وکار دارند و می‌توانند تجربه اولیه بسیار خوبی به کسب‌وکارهای خطرپذیر بدهند از جمله توسعه مشتری، جمع‌آوری کمک‌های مالی و استخدام. شتابدهنده‌ها معمولا به دنبال رشد هستند تا بتوانند به سمت خروج مثبت هدایت شوند. در حالی که ممکن است رشد برای یک کسب‌وکار که از مرکز رشد بیرون می‌آید با رشد کم صورت گیرد. به کسب‌وکارهای مراکز رشد مستاجر می‌گویند و به کسب‌وکارهای شتابدهنده‌ها شرکت‌های پورتفولیو می‌گویند.
د. برنامه آموزشی
آموزش اساس برنامه‌های شتابدهنده‌ها هستند و اغلب دلیل اصلی شرکت کردن سرمایه‌گذاری‌های مخاطره‌آمیز می‌باشد. تحقیقات درباره مراکز رشد نشان می‌دهد این مراکز خدمات حرفه‌ای مبتنی بر هزینه مانند حسابداری و وکالت ارایه می‌دهد. آموزش در شتابدهنده‌ها به نظر می‌رسد که در حال گسترش است و گاهی شامل سمینار‌هایی با طیف موضوعات کارآفرینی، درس‌های اقتصادی، بهینه‌سازی و مذاکره می‌شود و برخی سمینار‌ها توسط مربیان ارایه می‌شود.
ه.توسعه شبکه‌سازی و مربیگری
مربیگری اغلب به عنوان جنبه با ارزش برنامه‌های شتابدهنده‌ها به حساب می‌آید. جدول برنامه‌های مربیگری برای کسب‌وکارها گاهی به ملاقات با بالای ۷۵ مربی می‌رسد. دیدن چهار الی پنج مربی در روز نزدیک به یک ماه فرصت منحصر به فردی را برای کسب‌وکارها به وجود می‌آورد که شبکه‌های اجتماعی خود را بسازند و درباره استراتژی‌های جایگزین بیشتر بدانند. توسعه شبکه یکی از جنبه های مهم مشارکت شتابدهنده‌ها است.
خدماتی که در یک شتابدهنده استاندارد ارایه می‌شود شامل پنج دسته کلی، برنامه شتابدهی، خدمات مربیگری، سرمایه اولیه، فضای کاری و امکانات اداری و حمایت و شبکه‌سازی است. این امکانات تقریبا در سراسر شتابدهنده های غیر ایرانی و ایرانی به یک شکل است.

مروری بر پیشینه شتابدهنده‌ها

شتابدهنده‌های غیر ایرانی
اولین شتابدهنده غیر ایرانی با نام Y Combinator توسط Paul Graham در سال ۲۰۰۵ در کمبریج تاسیس شد و به سرعت به دره سیلیکون نقل مکان کرد. در سال ۲۰۰۷، دیوید کوهن و براد فلد ، دو سرمایه‌گذار در کسب‌و‌کارهای نوپا موفق به راه‌اندازی شتاب دهنده TechStars در کولورادو شدند. این دو شتابدهده منبع مناسبی برای شتابدهنده‌های آینده را به وجود آوردند و دو شتابدهده پیشگام برای کسب‌وکارها در آمریکا به شمار می روند. در سال ۲۰۰۹، موتور متفاوتی  از شتابدهنده‌ها به نام seed-db. در اروپا شروع به فعالیت کرد، در ۲۰۱۳ این موتور پلتفرمی را به وجود آورد تا بتواند شتابدهنده‌ها را آنالیز کند. بیش از ۲۱۳شتاب دهنده جهانی هستند و در حدود۳۸۰۰ کسب‌وکار مخاطره‌پذیر را حمایت می‌کنند(Pauwels, Clarysse et al. 2016). موفقیت بزگ دو شتابدهنده Y Combinator و TechStar این است که آن‌ها توانستند مدل‌هایی را برای شتابدهده‌های بعدی ارائه دهند.

شتابدهنده‌های ایرانی
تعدادی از شتابدهنده های ایران از اوایل سال ۹۳ فعالیت رسمی خود را آغاز کرده اند. در حال حاضر دیموند، آواتک، ستاک (وابسته به دانشگاه شریف)، بردیا، تک و نوپایار و آیچیتا شتابدهنده هایی هستند که در ایران شروع به کار کرده اند و چند دوره از فرآیند شتابدهی آن ها نیز گذشته است. شتابدهنده آواتک چهار دوره از فرایند شتابدهی آن می‌گذرد که در هر دوره که ۶ ماه به طول می انجامد تعداد ۱۰ کسب و کار وارد دوره شتابدهی می شوند و ۲۵ میلیون تومان سرمایه اولیه به کسب و کار های نوپا داده می شود. شتابدهنده دیموند که از سال ۹۳ فعالیت رسمی خود را آغاز کرده است برای تیم های خود یک دوره ده هفته ای برنامه پیش شتابدهی و یک دوره ۶ ماهه برای دوره شتابدهی برگزار می کند. تا به حال بالای ۲۵۰ طرح در دیموند بررسی شده است. تعداد کمی از کسب و کار ها از دوره ده هفته ای به دوره شتابدهی ۶ ماهه می رسند، تعداد ۸ کسب و کار نوپا پذیرش و از دوره شتابدهی خارج شده اند. در سال ۹۳ شتابدهنده دانشگاه شریف با عنوان ستاک فعالیت رسمی خود را آغاز کرده است. بالای ۱۰۰۰ ایده مورد مصاحبه قرارا گرفته اند و حدود ۳۵ کسب و کار نوپا حمایت شده اند و بر روی ۳ کسب و کار سرمایه گذاری شده است و مبلغ ۲۵ میلیون تومان بلاعوض به مدت شش ماه در اختیار آنها قرار می‌گیرد. شتابدهنده تک در یک دوره ۳ ماه به مبلغ ۳۵ الی ۴۰ میلیون تومان بر روی کسب و کار های نوپا سرمایه گذاری می‌کند. تعداد ۵ کسب و کار از جانب این شتابدهده فعالیت خود را آغاز کرده و حمایت شده اند. به طور کلی طول دوره فرآیند شتابدهی از ۳ تا ۹ ماه و میزان سرمایه گذاری اولیه نیز از ۱۵ تا ۲۰۰ میلیون تومان در بین شتابدهنده های ایرانی متغیر است.
یکی از ابتدایی ترین امکاناتی که در اختبار تیم ها قرا می‌گیرد اختصاص فضای استقرار است. در مرحله بعد تامین نیاز های مالی اولیه اهمیت خود را نشان می دهد. این مقدار سرمایه گذاری، هزینه های اولیه را پوشش می‌دهد و کمک می‌کند تا محصول را ساخته، عرضه کرده و مشتریان اولیه را پیدا شوند تا که یک مدل کسب و کار قابل گسترش ساخته شود. از دیگر امکاناتی که در اختیار تیم ها قرار داده می‌شود ارائه‌ی آموزش‌های مورد نیاز برای یک کسب و کار نوپا ، شامل مربی و منتور ،کارگاه های آموزشی، مشاوره های حرفه ای توسط افراد خبره، استفاده از تجربیات مربیان مرتبط با کسب و کارها و ارایه خدمت حمایت فکری و فنی است.
شبکه سازی و برقراری شبکه ارتباطی مناسب نیز برای تیم ها بسیار مهم است. تیم‌ها به شبکه ای از مربی‌ها، سرمایه گذاران، متخصصان و رهبران تجاری و رسانه‌ای محلی و بین‌المللی وصل می‌شوند. وجود چنین شبکه‌ای یکی از عوامل کلیدی موفقیت برنامه های شتابدهی است. در درون این شبکه، گروه ها برند خود را کشف و پرورش می‌دهند.
در اختیار داشتن مشاوره‌های مدیریتی(مدل درآمدی، استراتژی‌های بازاریابی، منابع انسانی، مدل تجاری) و مشاوره‌های تجاری(حسابداری، مالی، حقوقی، مالیاتی) مناسب یکی از کلید های موفقیت است که در برنامه های شتابدهنده های ایرانی قرار می گیرد. همچنین فراهم کردن امکان ارتباط با سرمایه‌گذاران برای ورود به مرحله‌ی بعدی، معرفی به سرمایه داران معتبر و شبکه های تجاری، امکان سرمایه گذاری مجدد از طرف شرکا و سهامداران از مهم ترین عوامل برای بقای یک کسب و کار نوپایی است که دوره شتابدهی آن تمام شده و باید از شتابدهده خارج شود.
آموزش نحوه ارایه کسب و کار نوپا به سرمایه گذاران در روز ارایه و هماهنگی جلسات ارایه با سرمایه گذار از امکاناتی است که شتابدهنده برای تیم های خود فراهم می‌کند. برای کسب و کار هایی که وارد شتابدهده ها می شوند استفاده از اعتبار شتابدهنده برای شناخته شدن و اعتبار در جامعه یکی از نیاز های مهم به شمار می رود. کمک به تدوین طرح کسب و کار مناسب و تشکیل تیم کاری و اجرای ایده ها تا مرحله ای که کسب و کار آماده ارائه به سرمایه گذار یا ورود به بازار باشد از جمله دیگر خدمات ارایه شده توسط شتابدهنده ها است.
در مدت شتابدهی تیمها به کارگاههای تخصصی، سخنرانیها، جلسات با مربیان، ملاقات با سایر بنیان‌گذاران کسب‌وکارهای نوپا، گردهمایی استارتاپ‌ها برای انتقال تجربیات و فضای کاری خلاق دسترسی خواهند داشت و از این طریق خواهند توانست که ایده و طرح کسب‌وکار خود را شفاف کرده، مدل کسب‌وکار و محصولات اولیه خود را بسازند و از این طریق ارائه‌ای قوی برای مجامع سرمایه‌گذاران و صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر داشته باشند.

شرایط اصلی سرمایه گذاری یک شتابدهده بر روی تیم ها در ایران
از شروط اصلی سرمایه گذاری برای اکثر شتابدهنده‌ها داشتن تیم است. اعضای تیم ملزم به حضور تمام وقت در شتابدهنده می‌باشند، هم چنین اعضای تیم باید بتوانند نیازهای تیم شامل بخش فنی و تجاری سازی ایده را پوشش دهند. در ضمن تیم‌هایی را که سابقه همکاری با یک دیگر را دارند امتیاز ویژه‌ای خواهند داشت. مهم ترین معیار ورود، وجود تیم است. تیمی متشکل از حداقل دو نفر. اعضای تیم باید دانش فنی لازم برای تولید محصول یا خدمت را داشته باشند. از دیگر شروط مهم در سرمایه گذاری داشتن بازار هدف است. بازار هدف تیم باید به اندازه کافی بزرگ باشد و امکان رشد سریع را داشته باشد تا برای سرمایه‌گذاران جذاب باشد. در پایان هر دوره، از استارتاپ های پذیرش شده انتظار می رود که نشان دهند در بازار (مردم) برای محصول یا خدماتشان واقعا نیاز وجود دارد و این نیاز به اندازه‌ای است که بتواند نوید دهنده‌ی رشد سریع کسب و کارشان در مراحل بعدی باشد. همچنین باید به جایگاهی رسیده باشند که بتوانند با اطمینان خود و محصولشان را به خوبی برای جذب مرحله بعدی سرمایه گذاری، به شبکه سرمایه گذاران ارائه کنند. در آن زمان، میان استارتاپ‌های پذیرش شده و فرشتگان سرمایه گذار، شرکت های سرمایه گذاری جسورانه، و شبکه گسترده تجاری شتابدهنده ها، ارتباط برقرار می شود و به کسب و کار های نوپا کمک می شود تا به نتیجه دلخواهش برسد.

منابع

  1. قطب الدینی، ا. (۱۳۹۵). شناسایی و رتبه بندی کسب کارهای نوپای خارج شده از  شتابدهنده­ها با رویکرد تحلیل پوششی داده ها. پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  1. Cohen, G. Hochberg, V. (2014). Accelerating Startups: The Seed Accelerator Phenomenon: Massachusetts Institute of Technology and NBER.
  2. Cohen, (2013). How to Accelerate Learning: Entrepreneurial Ventures Participating in Accelerator Programs”. Ph.D., United States — North Carolina: The University of North Carolina at Chapel Hill. http://search.proquest.com.libproxy.lib.unc.edu/pqdtft/docview/1399591307/5E83BBCCA42B4F77PQ/1?accountid=14244.
  3. Hochberg .S. Cohen. E (2014) 2013 Seed Accelerator Rankings.
  1. Regmi, K. Ahmed. Quinn M. (2015). Data Driven Analysis of Startup Accelerators. Universal Journal of Industrial and Business Management 3(2): 54-57

نظر بدهید