جهانی شدن و تجارت الکترونیک

2
588

بی شک مهم­ترین و بارزترین وجه تمایز دنیای امروز و دیروز جهانی شدن است. جهانی شدن پدیده ایست که رخداد آن در عصر حاضر موجب تغییر و تحولات بسیاری در زمینه های مختلف در عرصه‌­های بین المللی شده است. از سوی دیگر، تجارت الکترونیکی یکی از نمودهای عینی جهانی شدن است. انقلاب فناوری اطلاعات و ارتباطات که در عرصه اقتصاد و تجارت ظهور پیدا کرده است، به دلیل ساختار و ماهیت گسترده و سرعت قابل توجه جهانی شدن سبک نوینی از تجارت را پیش روی انسان ها قرار داده است. می توان به قطعیت ادعا کرد که تجارت الکترونیک نه تنها شکل ظاهر تجارت سنتی را بلکه محتوای امر تجارت را نیز دستخوش تغییرات عمده کرده است. تغییراتی که مبنای هرگونه اقدام و نظر در عرصه اقتصاد کشور ها واقع شده است. شواهد و واقعیت های تجربی کشورها نشان می دهد که ترکیب آنچه اکنون جهانی شدن می خوانیم با مصادیق تجارت الکترونیکی راه را برای رشد اقتصادی سریعتر فراهم ساخته اند.

یکی از شاخص‌­هایی که جهانی شدن را رتبه بندی می­‌کند، شاخص KOF است. روش‌شناسی KOF شامل سه گروه شاخص های جهانی شدن است که اطلاعات مربوط به ارتباطات جهانی، جریان اطلاعات و شاخص فرهنگی را در بر می گیرد. طبق آخرین اطلاعات موجود شاخص جهانی اجتماعی با وزن ۳۸( از۱۰۰) در  جایگاه نخست قرار می گیرد. جهانی شدن اقتصاد با وزن ۳۶ درصد در مکان بعدی قرار دارد. این شاخص دو حوزه جریانات مانند جرانات سرمایه و تجارت و حوزه محدودیت ها مانند انواع تعرفه ها را شامل می­‌شود. در جایگاه سوم نیز (با سهم ۲۶ درصد) شاخص جهانی شدن سیاسی قرار دارد. جدول یک معیارهای موجود در این شاخص ها را نشان می‌­دهد.
                                                 جدول۱: معیارهای موجود در شاخص  جهانی‌شدن 

جهانی  سازی اقتصادی

جریانات واقعی

تجارت(درصد از GDP)

سرمایه گذای مستقیم خارجی، جریانات(درصد از GDP)

سرمایه گذاری مستقیم خارجی، سهام(درصد از GDP)

سرمایه گذاری پورتفوی (درصد از GDP)

پرداخت درآمد به دول خارجی (درصد از GDP)

محدودیت ها

موانع پنهان واردات

متوسط نرخ تعرفه

مالیات بر تجارت بین المللی( درصد از  درآمد جاری)

جهانی  سازی اجتماعی

آمار ارتباطات شخصی

حجم تلفن­‌های  خارج از  کشور

انتقالات( درصد از GDP)

توریسم بین الملل

جمعیت خارجی( درصد از  کل  جمعیت)

نامه­‌های  بین المللی(سرانه)

آمار  مربوط به جریان اطلاعات

میزبان اینترنت(برای  هر ۱۰۰۰ نفر)

کاربران اینترنت(برای  هر ۱۰۰۰ نفر)

تلویزیون­های کابلی(برای هر ۱۰۰۰ نفر)

تجارت در  روزنامه( درصد از GDP)

آمار  نزدیکی  فرهنگی

تعداد رستوران های  مک دونالد ( برای  هر  پایتخت)

تجارت کتاب

جهانی  سازی سیاسی

تعداد سفارت در  کشور

عضویت در  سازمان­های  بین المللی

شرکت در  ماموریت های شورای  امنیت سازمان ملل

بر اساس این شاخص‌ها روند توسعه جهانی شدن (در نمودار شماره یک) در مناطق مختلف جهان قابل ملاحظه می باشد. این روند نشان می دهد که هر چه اینترنت فراگیر تر شده مردم بیشتری خواستار انجام کارهای متفاوتی در وب شده اند.
                                  نمودار۱: روند توسعه جهانی  شدن در  مناطق مختلف از  ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۳
monitoreconomy_ir-ICT-960212

ملاحظه می شود که روند جهانی شدن در حوزه کشورهای اروپا و آسیا از سرعت قابل ملاحظه ای برخوردار بوده است.
بر اساس برآوردهای سال ۲۰۱۶، لهستان با امتیاز ۹۱.۷ رتبه نخست را در شاخص جهانی شدن (در مجموع سه شاخص اقتصادی، اجتماعی و سیاسی) کسب نموده است. همچنین کشورهای سنگاپور، اتریش و ایتالیا به ترتیب در شاخص های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دارای رتبه نخست می باشند. در این رتبه بندی ایران در رتبه ۱۵۴ از میان ۲۰۷ کشور می باشد. در جدول شماره۲ جایگاه سنگاپور به عنوان کشوری که از نظر شاخص سهولت انجام کسب و کار در رتبه نخست قرار دارد از نظر شاخص جهانی شدن با برخی از کشورهای خاور میانه از جمله ایران مقایسه شده است.

                         جدول۲: رتبه سنگاپور و برخی از کشورهای خاور میانه در شاخص های سه گانه جهانی شدن

       رتبه کشور

شاخص

سنگاپور ایران عراق عمان لبنان کویت قطر عربستان اردن
اقتصادی ۱ ۱۵۸ ۱۷۹ ۲۶ ۵۸ ۸۴ ۲۹ ۷۸ ۶۱
اجتماعی ۲ ۱۴۳ ۱۵۳ ۷۵ ۵۸ ۲۷ ۲۵ ۳۶ ۸۰
سیاسی ۹۳ ۹۴ ۱۲۹ ۱۵۱ ۱۱۸ ۱۲۱ ۸۰ ۱۱۳ ۳۸

با توجه به مطالب گفته شده و ارتباط تنگاتنگ جهانی شدن و تجارت الکترونیک، به راحتی می‌توان فهمید که غالب کشورهایی که در جایگاه خوبی از نظر جهانی شدن در شاخص‌های مختلف( به ویژه اقتصادی و اجتماعی)، قرار ندارند در تجارت الکترونیک و انجام کسب و کار به شیوه نوین نیز جایگاه مناسبی نخواهند داشت. چنان چه در جدول فوق نیز مشخص است غالب کشورهای خاورمیانه(که در رده کشورهای در حال توسعه قرار دارند)از جایگاه مطلوبی در شاخص جهانی شدن برخوردار نیستند و این امر خود را در حجم مبادلات الکترونیکی به خوبی نشان می دهد.

موانع رشد تجارت الکترونیک در کشورهای در حال توسعه

موانع بسیاری در کشورهای در حال توسعه وجود دارد که به طور جدی مانع از رشد صنعت تجارت الکترونیک می شود. تجارت الکترونیک پتانسیل خلق فرصت های بی سابقه زیادی را دارد که توسط سایر پیشرفت های تکنولوژیکی فراهم نشده اند، تجارت الکترونیک بر تجارت، سرمایه گذاری، معاملات تجاری، و نفوذ در بازار تاثیر مثبت دارد (ورش و فریزر ، ۲۰۱۱). اما بسیاری از محققان که برای تحقق این منافع در کشورهای در حال توسعه تلاش کرده اند با ناامیدهای بزرگ مواجه شده اند. به گفته ملا و هیکز (۲۰۰۷)، ” به نظر نمی رسد اکثر بخش های تجاری از مزایای تجارت الکترونیکی مانند گسترش دسترسی به بازارها، بهبود دست یابی یا ارتباط با مشتریان و تامین کنندگان، و صرفه جویی در هزینه ها و یا دیگر دستاوردهای بهره وری بهره مند شده باشند”.
موانع در کشورها و مناطق مختلف، متفاوت می باشند اما موانع متداول که این کشورها با آن روبرو هستند عبارت است از کمبود شدید مهارت های مدیریتی لازم برای تدوین و پیاده سازی یک استراتژی تجارت الکترونیک برای کسب و کار، اتصال به اینترنت با توجه به هزینه، کیفیت و سرعت خدمات. از سوی دیگر تبلیغات ناکافی برای نام تجاری و عدم وجود اعتماد از مسائل موثر دیگری هستند که مانع رشد تجارت الکترونیک می شوند. البته می توان گفت این مانع با خرید از شرکت ها و برندهای مشهور به جای شرکت های ناشناخته آنلاین تا حدودی برطرف شده و احساس انجام معاملات امن تر را در خریداران ایجاد کرده است (تراویسا و همکاران ، ۲۰۰۷). و به همین ترتیب فقدان شبکه قوی تدارکات و ارسال که با اشاره به بازار تجارت الکترونیک هند مورد بحث قرار گرفت، مانعی مشترک برای تجارت الکترونیک در کشورهای در حال توسعه می باشد. یکی دیگر از موانع رایج این کشورها، عدم وجود یک محیط قانونی و نظارتی برای تجارت الکترونیک است که به عنوان یک عامل بازدارنده برای خریداران و فروشندگان در زمینه انجام کسب و کار از طریق اینترنت عمل می کند (آنکتاد، ۲۰۰۴).
تراویسا و همکاران (۲۰۰۷) و سریدهار (۲۰۰۶) طی تحقیقاتی به بررسی عامل مشترک و حیاتی برای موفقیت تجارت الکترونیک پرداخته اند. این نویسندگان اعلام کردند که شرط موفقیت طرح های تجارت الکترونیک، اول و قبل از هر چیز آمادگی و آشنایی مشتری با تجارت الکترونیک می باشد. تراویسا و همکاران (۲۰۰۷) این موضوع را به عنوان “لایه های فرهنگی” مدنظر قرار داده و توضیح می دهند که آمادگی یا عدم آمادگی که خریداران ممکن است در پذیرش تجارت الکترونیک از خود بروز دهند، به نوبه خود به ارتباط تاریخی آنها و یا فقدان آن بستگی دارد. وی ایالات متحده آمریکا و آمریکای لاتین را مقایسه می کند، ایالات متحده آمریکا همواره با خرید مبتنی بر کاتالوگ موافق بوده است، اما در آمریکای لاتین خرید به عنوان یک عمل اجتماعی که به تعامل نیاز دارد در نظر گرفته می شود. اعتماد، یکی از جنبه های مهم این لایه است. حتی در ایالات متحده که سایت های آمازون و ایبی فقط در سه ماهه اول سال ۲۰۰۸ به ترتیب بیش از ۴ میلیارد دلار و ۱۵.۷ میلیارد دلار درآمد داشته اند، و مشتریان به طور سنتی با خرید آنلاین آشنایی دارند، مشکلات حادی در مورد اعتماد وجود دارد (البلتاگی ، ۲۰۰۷؛ فایگنبام، پارکز و پنوک ، ۲۰۰۹). با توجه به بدیع بودن تجارت الکترونیک به عنوان یک مفهوم در کشورهای در حال توسعه، تمایل سطح بالا به تجارت الکترونیک وجود ندارد و لذا نرخ پذیرش پایین است.
سایر پیش شرط ها عبارتند از تخصص فنی و مدیریتی، و قوانین. تراویسا و همکاران (۲۰۰۷) گزارش داه اند، در حالی که تخصص فنی در حال افزایش است، با کمبود مدیرانی مواجه هستیم که حاضر به پشتیبانی از اهداف تجارت الکترونیک باشند. بهبود نظارتی به تدریج منجر به تلاش ها و اقدامات بیشتری در زمینه تجارت الکترونیک شده است، کاریاواسام (۲۰۰۸) در این زمینه به تلاش های کشورهای آسیایی مانند سریلانکا اشاره می کند که در آستانه تصویب قانون امضای الکترونیکی برای ارائه حمایت بهتر قانونی است.
عامل دیگری که باید در کشورهای در حال توسعه در کشوری که به رسیدن به پیشرفت اقتصادی از طریق تجارت الکترونیک امیدوار است مد نظر قرار بگیرد مساله پرداخت و سیستم بانکداری الکترونیکی، و خدمات نرم افزاری می باشد. مجهز شدن بانک ها به سیستم های پرداخت الکترونیکی و پشتیبانی نرم افزار محلی، زیرساخت های مخابراتی در کشورهای در حال توسعه یکی از حوزه های دارای مشکل هستند که حتی با افزایش نرخ دسترسی به اینترنت نیز حل نشده باقی مانده اند. شبکه های تدارکات یعنی خدمات تحویل و زیرساخت های ترافیکی، هر دو پیش شرط های ضروری رشد تجارت الکترونیک هستند (ورش و فریزر، ۲۰۱۱). خدمات تحویل قابل اعتماد نیست، همچنان در این حوزه از تکنولوژی قدیمی استفاده می شود (در مقایسه با ایالات متحده) و قوانین آداب و رسوم سخت کشورهای در حال توسعه موجب شده شرکت های باربری بین المللی تمایلی به انجام کسب و کار با این کشورها نداشته باشند، در حالی که درآمد شرکت های حمل و نقل در کشورهای اروپایی هر ساله میلیاردها دلار افزایش می یابد (کوک ۲۰۰۷). مشکلات زیرساخت ترافیک شامل تاخیر سفارش، حق سفارش گزاف، تاخیر طولانی در حمل و نقل، باعث افزایش هزینه های حمل و نقل می شود. این مشکلات در کشورهای توسعه یافته شایع هستند، و در کشورهای در حال توسعه نیز در حد بسیار بیشتری مشاهده می شوند.

منابع
۱. حمیدی زاده محمد رضا(۱۳۹۰). طراحی و تبیین مدل های تجارت الکترونیک( مطالعه موردی کشورهای در حال توسعه).
۲. مجله علمی و پژوهشی تحقیقات بازاریابی نوین .۴(۲). ۲۵-۴۲.
۳. ترابی، تقی. محمدزاده اصل، نازی(۱۳۸۷). تعاملات جهانی شدن، رشد اقتصادی و تجارت الکترونیکی: مطالعه موردی کشورهای در حال توسعه. . اقتصاد و تجارت نوین. دوره۳(۲). ۵۱-۸۷.
۴. بهاءالدینی، مرتضی(۱۳۹۴). جهانی شدن و تجارت الکترونیک؛ تحلیل موانع، عوامل و تاثیر تجارت الکترونیک در توسعه کشورهای در حال توسعه. دانشگاه تهران( منتشر نشده).

۵. Adel.A.Alyoubi. (2015). E-commerce in Developing Countries and Howto Develop Them During the Introduction of Modern Systems, International Conference on Communication, Management and Information Technology

۶. Molla, Alemayehu. (2007). and Richard Heeks. “Exploring E-Commerce Benefits for Businesses in a Developing Country.” The Information Society 23, no. 2

۷. Aied, Abdel Nasser. (2008) Strategic Planning for E-Development in Developing Countries. The International Arab Journal of Information Technology 5, no. 2, 109-114.

۸. www.globalization.kof.ethz.ch

۹. www.imrworld.com

۱۰. www.itu.int

۱۱. www.internetworldstats.com

2 دیدگاه ها

نظر بدهید