جهانی‌سازی و کسب و کار

0
367

کسب و کارها در هر اندازه‌‏ای که باشند بایستی از بستر و محیط بین المللی خود آگاهی داشته باشند. حتی اگر شرکت ‏ها‏ی به طور مستقیم درگیر تجارت بین المللی نباشند، از سوی فشار بین‌المللی که عمدتاً خارج از کنترل آن‏ها است تحت تاثیر قرار خواهند گرفت. برخی از مسائلی که کسب و کارها با آن درگیر هستند در ادامه به طور مختصر بحث شده است.

• بازار

در بستر جهانی شرکت‏ ها‏ با بازارهای بزرگتری برای محصولات خود رو به رو هستند. بسیاری از این بازارها به وسیله توافق نامه‏‌های تجاری منطقه‌‏ای تحت پوشش قرار گرفته اند، که گروهی از کشورها هستند که برای تسهیل تجارت در دنیا تشکیل می ‏شوند. همه این معاهدات بایستی به اطلاع سازمان تجارت جهانی برسد و‏ می‏ تواند ‏در اشکال مختلفی صورت پذیرد. بنیادی‏‌ترین و معمول‌‏ترین نوع چنین ارتباطاتی نواحی تجاری آزاد هستند، که موانع تجاری بین اعضا برداشته می‏ شود، اما هر کشوری موانع خود را برای کشورهای غیر عضو نگه می‏ دارد. مثالی از این نوع پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی است(نفتا). قرارداد‏ می‏ تواند ‏به شکل اتحادیه گمرکی و یا بازار مشترک باشد، که در آن اعضا موانع تجاری را بین خود حذف می‏ کنند و تعرفه ‏های مشترک خارجی را برای کشورهای غیر عضو در نظر می‏ گیرند. تمامی این قراردادها اندازه بازار را برای تولید کنندگان کشورهای عضو بزرگتر می‏ کند و بزرگ کردن این قراردادها به معنای بزگ شدن هر روزه بازار است (مثل اتحادیه اروپا).
علاوه بر این قراردادهای تجاری، گشودگی اقتصادهای نوظهور(مانند چین و هند) به تجارت بین الملل، نرخ رشد بالای آن‏ها و متناظراً افزایش درآمد سرانه در این کشورها به معنای این است که رشد بسیار زیادی در تقاضا برای کالا و خدمات در این نوع کشورها اتفاق افتاده است. طبق آمار موجود جمعیت هند ۱۲۳۷ میلیون نفر می‏ باشد و درآمد سرانه این جمعیت نسبت به سال ۲۰۰۰ حدود دو برابر شده است ( نرخ رشد تولید ناخالص داخلی هند در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۱ حدود ۹.۳ درصد بوده است). جمعیت چین نیز در سال ۲۰۱۲ حدود ۱۳۵۱ میلیون نفر گزارش شده است. درآمد سرانه نیز برای این کشور از ۲۰۰۰ حدود دو برابر شده ( نرخ رشد سال ۲۰۱۲چین ۷.۸ درصد بود). بسیاری بر این باورند که نرخ رشد بالای چین با صادرات تحریک شده است، اما تحقیقات اخیر برخلاف تفکر موجود قبلی نشان می‏ دهد که تقاضا هدایت گر اصلی مصرف است. همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که تقاضای مصرف کنندگان به سمتی میل دارد که بیشتر وارداتی باشد. که این خبر خوبی برای کل جهان است.

• بازار کار
تخمین زده شده است که یکپارچکی جهانی بازارهای در حال ظهور عرضه نیروی کار به منظور تولید کالاهای جهانی را دو برابر می‏‌کند. طبق تخمین OECD تعدا افرادی که در کشوری خارج از زادگاه خود زندگی می کنند بین بازه ۱۹۸۵ تا ۲۰۱۰ دو برابر شده است و بیش از نیمی از این جمعیت متعلق به کشورهای در حال توسعه است. تحرک نیروی کار جهانی این مزیت را دارد که‏ می‏ توان ‏جاهای خالی(شکاف نیروی کار) را به این طریق پر کرد. این نیروی کار معمولا در دو سر یک پیکان دسته بندی می‏شوند که افراد با مهارت پایین، ریسک بالا و با پرداخت‏های پایین در یک سمت و افراد ماهر با میزان پرداختی بالا نیز در سمت دیگر پیکان قرار می‏‌گیرند. مهاجرت قانونی کارگر‏ می ‏تواند ‏دائمی (اگر مهاجران به طور دائمی مستقر شوند) و یا موقتی باشد(اگر مهاجران ناگهانی به خانه بازگردانده شوند) و الگوهای قانون گذاری در این باره متفاوت خواهد بود. به علاوه برای مهاجرت بین المللی نیروی کار، سه گزینه دیگر قابل تصور است: برون سپاری (برای مثلا، مرکز تماس ایالات متحده در هندوستان مستقر است و با این کار به جای مهاجرت افراد، شغل مهاجرت کرده است)؛ ارتباطات بین مرزی (برای مثال، رفت و آمد لهستانی‌ها به داخل اروپای غربی)؛ و یا استفاده از تجارت اینترنتی (در صورتی که امکان کار در همه جا و همه شرایطی مهیا باشد).
برای شرکت‏ ها‏یی که تمایل به استخدام نیروی بین المللی دارند، برخی مشکلات از جمله جایابی افراد ضروری و کنار آمدن با قوانین و مقرراتی که در رابطه با کارگران مهاجر وجود دارد (مانند اجازه کار و ویزا) وجود دارد. این نیازمندی‏ ها از کشوری به کشور دیگر متفاوت است.

• سایر منابع

شرکت‏ ها‏ علاوه بر نیروی انسانی، نیازمند سایر منابع نیز هستند و بایستی منابعی چون انرژی و مواد خام را خریداری کنند. منابع طبیعی به طور غیر یکسانی در جهان توزیع شده است و اگر شرکت‏ها‏ به این منابع نیاز داشته باشند بایستی تجارت بین المللی اتفاق بیفتد. برای مثال، بازار انرژی بازاری جهانی است و با نگرانی ‏هایی در مورد تاثیرات محیطی روش‏های استفاده از آن همراه است.

• بازارهای مالی

کسب و کارها نیاز به افزایش سرمایه دارند تا بتوانند تولید کرده، تجارت نمایند و یا اینکه سرمایه گذاری کنند. با وجود این که بسیاری از این‏ها به طور خانگی(در داخل) انجام می پذیرد، بانک‏ها به طور بین المللی فعالیت می‏ کنند و از این رو کسب و کارها در معرض فشارهای جهانی قرار می ‏گیرند.

شرکتهای چند ملیتی
میزان قابل توجهی از تجارت خارجی و ‏تراکنش های پولی و مالی نتیجه فعالیت‏ شرکت‏ ها‏ یا موسسات چندملیتی بسیار بزرگ است. موسسات و شرکت ‏ها‏ی چندملیتی طبق تعریفی دقیق شرکت‏ ها‏یی هستند که در چندین کشور خارجی فعالیت کرده و تولیدات داشته و خدماتی را ارئه می ‏دهند. دفاتر مرکزی این گونه شرکت‏ ها‏ غالبا در کشورهای توسعه یافته مستقر است. زمانی جهانی سازی به دنبال توسعه کسب و کارها از کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه بود. در حال حاضر، جهان تبدیل به مکانی بسیار متفاوت شده است و جریان کسب و کار در جهت مخالف و غالبا بین کشورهای در حال توسعه در جریان است. یکی از شاخص ‏های این موضوع؛ وجود تعدادی از شرکت‏ ها‏ی متعلق به کشورهای نوظهور است که در لیست ۵۰۰ شرکت بزرگ جهان حضور یافته ‏‏اند.‏ در سال ۱۹۸۰ تنها ۲۵ شرکت (۵درصد) متعلق به کشورهای نوظهور بود اما در سال ۲۰۱۰ این تعداد به ۸۵ شرکت (۱۷درصد) افزایش پیدا کرد و ۵۴ شرکت از این تعداد متعلق به کشور چین بود فی المثل Lenovo تولید کننده چینی کامپیوتر که کامپیوترهای شخصی تجاری IBM را در سال ۲۰۰۵ خریداری کرد.

• شرکت‏ها‏ی چند ملیتی‏ می ‏توانند ‏فعالیت‏های خود را در کشورهایی جایابی کنند که مناسب‏ترین مکان برای آن‏ها محسوب می‏ شوند. برای مثال برنامه‌ریزی محصولات‏ می ‏تواند ‏در کشورهای مادر اجرایی شود و تولید محصولات نیز در یکی از کشورهای تازه صنعتی شده که اینگونه فعالیت ‏ها در آن‏ها توسعه یافته ‏‏اند ‏تولید شوند. جابجایی محصولات ممکن است یکی از دلایل تشریح کننده کاهش بخش ساخت و تولید در کشورهای توسعه یافته است.
• یک شرکت‏ چند ملیتی‏ می ‏تواند ‏به همه فعالیت‏ های خود یارانه اعطا کند. منافع ناشی از یک بازار‏ می ‏تواند ‏پیشتبان سایر موارد باشد یارانه متقاطع‏ می ‏تواند ‏در اشکال کاهش قیمت، افزایش ظرفیت بهره وری یا تبلیغات سنگین صورت بگیرد.
• ریسک مربوط به تولیدات نه تنها در بازارهای مختلف بلکه در تمامی کشورها پخش می‌‏شود.
• شرکت‏ها‏ی چند ملیتی‏ می‏ توانند ‏با سازو کار مذاکره بر روی ترتیبات خاص مالیاتی در یکی از کشورها یا از طریق استفاده از قیمت گذاری انتقالی از پرداخت مالیات خودداری کنند. قیمت گذاری انتقالی به قیمت‏ هایی گفته می ‏شود که در بازارهای داخلی ارائه می‏ شود. بنابراین سود بالا‏ می‏ تواند ‏در کشورهایی که نرخ مالیاتی پایین‏تر است بدست آیند. اساس در مکان معامله است که قیمت انتقالی باید آنچه که مشتری توان پرداخت آن را داشته باشد و عرضه کننده توان تامین آن را داشته باشد. در سال ۲۰۰۹ شل ایندیا Shell India به شرکت‏ها‏ی زیرمجموعه به قیمت ۸۰۰۰ کرور فروخته شد اما سازمان مالیاتی هند ارزش این فروش را ۸۰۰۰۰ هزار کرور اعلام کرد. دولت هند در تلاش بود تا تفاوت مالیاتی ۷۲۰۰۰ هزار کرون را اخذ کند.
• شرکت‏ ها‏ی چند ملیتی‏ می‏ توانند ‏از مزیت‌های یارانه ‏ها و معافیت‌های مالیاتی که دولت ها به منظور ارتقای استارت آپ‌های در کشورشان ارائه می ‏دهند بهره ببرند.
شرکت‏ ها‏ی چندملیتی‏ می ‏توانند ‏به فعالیت ‏های خود در کشورهای مختلف تنوع ببخشند. در جدول زیر ۱۰ شرکت برتر چند ملیتی نشان داده شده است(جدول شماه ۱).

                   جدول ۱: شرکت بزرگ چند ملیتی (رتبه بندی شده بر اساس دارایی‏های خارجی، ۲۰۱۲)

رتبه شرکت اقتصاد محلی (محل اصلی)
۱ جنرال الکتریک ایالات متحده
۲ رویال داچ شل برتانیا/ هلند
۳ بی پی برتانیا
۴ تویوتا موتور ژاپن
۵ توتال اس آ فرانسه
۶ اکسون موبیل ایالات متحده
۷ ودافون گروپ برتانیا
۸ جی دی اف سواز فرانسه
۹ شرکت شیرون ایالات متحده
۱۰ فولکس واگون گروپ آلمان

اندازه بزرگ شرکت‏ ها‏ی چند ملیتی موجب ایجاد نگرانی ‏هایی در رابطه با تاثیرات قابل توجهی که فعالیت شرکت ‏ها‏ی چند ملیتی‏ می‏ توانند ‏بر اقتصاد کشورها داشته باشد، می ‏شوند. برای مثال فعالیت‏ های شرکت‏ ها‏ی چند ملیتی‏ بازارهای کارگری کشورهای میزبان و تراز پرداخت‌ها را در این بازار تحت تاثیر قرار می‏ دهد. با شروع به کار شعبه ‏ای از شرکت ‏ها‏ی چند ملیتی در یک کشور یک جریان سرمایه همراه خود وارد اقتصاد می ‏کند و از این طریق جریان خروج سود سهام و منافع وجود خواهد داشت و تعادل نامرئی را تحت تاثیر خود قرار خواهد داد. همچنین با ورود این شعبه، گردش کالاها بین شرکت ها‏ و همچنین کشورها در قالب کالاهای نیمه تمام و مواد خام. این تحرکات نرخ ارز و همچنین تراز پرداخت‌ها را تحت تاثیر قرار می‏ دهد که احتمالا این تاثیر در کشورهای در حال توسعه بیشتر از کشورهای توسعه یافته خواهد بود.

همچنین امکان بهره برداری از کشورهای کمتر توسعه یافته وجود دارد و این قابل بحث است که این قبیل صنایع آزاد، یک اساس زیست پذیر و ماندنی برای توسعه اقتصادی تشکیل می‏دهند به علاوه اینکه؛ شرکت ‏ها‏ی چند ملیتی در تصمیات خود بیشتر عملکرد کلی را در نظر می‏ گیرند تا تاثیرات آن‏ها بر اقتصاد کشور میزبان. از همین روی دولت ‏های ملی حق حاکمیت اقتصادیشان را از دست می ‏دهند. مشکل اصلی شرکت‏ ها‏ی چندملیتی کمبود کنترل است که‏ می ‏تواند ‏بوسیله دولت ‏های ملی اعمال شود. برخی مطالعه‌ ‏های موردی نشان داده ‏‏اند ‏که درخواست ‏ها از سراسر جهان برای شفافیت، نظارت، و کنترل بیشتر فعالیت‏ها افزایش یافته است. و برخی سازمان‌ها قوانینی را در این زمینه تدوین نموده‌اند. این قبیل تلاش‏ها برای ارائه یک چهارچوب کاری متعادل برای سرمایه‌گذاری بین المللی، هم حقوق و هم مسئولیت پذیری‏های شرکت‏ها‏ را تصریح و روشن می‏‌کند( تدوین قوانینی در حوزه اخلاق کسب و کار، روابط کارکنان، افشای اطلاعاتی و مالیاتی و سایر موارد). البته واقعیت این است که بدون حضور شرکت‏ها‏ی چند ملیتی، خروجی کشورها پایین خواهد آمد و شواهدی هست که شرکت‏‌ها‏ی چندملیتی در مسائل بازار کارگری، بد عمل نکرده ‏‏اند.‏

شاخص فراملیتی
شاخص فراملیتی، درگیری شرکت‏ها‏ی چند ملیتی را در خارج از مرزها با سه نرخ اندازه گیری می‏ کند که عبارتند از دارایی ‏های خارجی بر دارایی کل، فروش خارجی بر فروش کل، تعداد کارکنان خارجی بر تعداد کل کارکنان. همینطور اهمیت فعالیت‏ های خارجی را در تمامی فعالیت‌های خود اندازه گیری می‏ کند. از سال ۱۹۹۰ متوسط شاخص فراملیتی برای ۱۰۰ شرکت برتر چند ملیتی از ۵۱ درصد به ۵۴.۴ درصد افزایش پیدا کرده است.
این شرکت ‏ها‏ی چند ملیتی سازمان‏ های بسیار بزرگی هستند که گاهی اوقات تولید ناخالص ملی (GNP) آن‏ها به بیش از کشوری که در آن فعالیت می‏کنند می‏ رسد. در دنیا بیش از ۶۰۰۰۰ شرکت چند ملیتی وجود دارد. تخمین زده می‏ شود که یک چهارم خروجی‏ های مربوط به تولید کالا و خدمات را این شرکت‏ها‏ تامین می ‏کنند. رشد شرکت‏ها‏ی چند ملیتی به دلیل آرام سازی کنترل ارزی و سهولت انتقال و حرکت پول بین کشورها و بهبود در ارتباطات بوده که امکان انجام تجارت و کسب و کار در کل دنیا را از یک کشور می‏‌دهد.
اهمیت شرکت‏ ها‏ی چند ملیتی از کشوری به کشور دیگر متفاوت است که در جدول ۲ می ‏توان ‏مشاهد کرد.

                                   جدول ۲: سهم شرکت‏ها‏ی وابسته به خارج در تولید و اشتغال

کشور سهم شرکت‏ها‏ی خارجی در تولید (%) سهم شرکت‏ها‏ی خارجی در اشتغال (%)
ایرلند ۸۳ ۴۸
مجارستان ۶۳ ۴۶
جمهوری چک ۵۹ ۴۱
انگلستان ۴۰ ۳۱
هلند ۴۱ ۳۰
لوکزامبورگ ۳۴ ۲۵
آلمان ۲۷ ۱۶
فنلاند ۲۴ ۱۹
ایتالیا ۱۸ ۱۱

همان گونه که می‌بینیم شرکت‏ها‏ی خارجی برای برخی از کشورها بسیار مهم بوده و برای برخی دیگر اهمیت چندانی ندارند. مثلا در ایتالیا حضور شرکت‏ها‏ی خارجی اهمیت زیادی ندارد، همچنین بایستی متذکر شد که برای تمامی کشورها، سهم تولید بیشتر از اشتغال بوده است.

جهانی سازی و شرکت‏ها‏ی کوچک و متوسط (SMEs)
شرکت‏ ها‏ی کوچک و متوسط برای ورود به بازارهای بین‌المللی با مشکلاتی رو در رو هستند. آن‏ها دسترسی یکسانی به با شرکت‏ ها‏ی چند ملیتی و یا حتی شرکت‏ ها‏ی بزرگ ملی در زمینه منابع و بازارها ندارند (تا بتوانند به طور مستقیم در بازارهای بین‌المللی فعالیت نموده و یا از طریق ادغام و اکتساب به این محیط دست یابند). با این وجود کسب و کارهای کوچک و متوسط برخی گزینه‏ هایی را برای ورود به بازارهای جهانی دارند که در ادامه به طور مختصر توضیح داده شده‏‏ است.

ائتلاف استراتژیک
قرارداد همکاری بین شرکت ‏ها‏ است تا به اهداف مشترکی دست یابند (در این زمینه مثلا حضور در بازار). این توافق نامه در اشکال مختلفی‏ می ‏تواند ‏انجام پذیرد.

فرانشیز
نوعی از قرارداد است که یک طرف حق فروش محصولات خود را به طرف دیگر قرارداد می‏ فروشد تا محصولات و خدماتش را تولید کند. انواع مختلفی از قرارداهای مبتنی بر فرانشیز وجود دارد و امکان گسترش به سمت بازارهای بین المللی را فراهم می ‏کند. در واقع گزینه ‏ای جذاب برای شرکت ‏ها‏یی است که تمایل به حضور در بازارهای بین المللی را بدون سرمایه گذاری مستقیم زیاد دارند.

لیسانس
هنگامی اتفاق می ‏افتد که شرکتی اختیار و حق استفاده از حقوق مالکیت معنوی خود را به شرکتی دیگر در کشور خارجی، تحت شرایط خاصی (اغلب حق امتیاز) اعطا می‏کند. شرکت اصلی معمولا شرکت‏ ها‏ی چند ملیتی هستند که در کشورهای توسعه یافته مستقرند.

سرمایه گذاری مشترک
واحد تجاری مشترکی است که توسط دو یا چند مشارکت کننده برای مقصود مشخصی تشکیل می‏ شود. این نوع سرمایه گذاری روش محبوبی برای گسترش فعالیت شرکت‏ ها‏ به خارج از کشور و همچنین کاهش ریسک با تنوع بخشی به محصولات با استفاده از تجربه شرکای دیگر است. اگر در چنین قراردادهایی تعداد زیادی شرکت حضور یابند و اعضا زیاد باشد عنوان “کنسرسیوم” به خود می‏ گیرد.

منابع

۱. Crane, A., & Matten, D. (2016). Business ethics: Managing corporate citizenship and sustainability in the age of globalization. Oxford University Press.

۲. Ruzzier, M., Hisrich, R. D., & Antoncic, B. (2006). SME internationalization research: past, present, and future. Journal of small business and enterprise development, 13(4), 476-497.

۳. Ruzzier, M., Hisrich, R. D., & Antoncic, B. (2006). SME internationalization research: past, present, and future. Journal of small business and enterprise development, 13(4), 476-497.

۴. worthington, I., & Britton, c. (2015). The business environment. london: Pearson Education Limited.

نظر بدهید