شهر هوشمند چیست؟

0
2822

در دنیای امروز کلان شهر‌ها، قطب‌های اقتصادی مهم دنیا هستند و وجه تمایز آن‌ها در مقایسه با دیگر شهر‌ها این است که این گونه شهر‌ها بر اساس سیستم‌های هوشمندانه و خلاقانه مدیریت می شوند. (Harrison & Donnelly, 2012)

در هزاره سوم، فناوری اطلاعات به عمده‌ترین محور تحول و توسعه در جهان منظور شده و دستاوردهای ناشی از آن چنان با زندگی مردم عجین شده است که بی توجهی به آن اختلالی عظیم در جامعه و رفاه و آسایش مردم به وجود می آورد و نقش کلیدی فن آوری نوین اطلاعات و ارتباطات را در عرصه اقتصادی و اجتماعی نمی‌توان نادیده گرفت.
رشد سریع جمعیت و تمرکز آن‌ها در شهر‌ها در سراسر جهان بر دورنمای زندگی اکثریت بشریت اثر می گذارد. شهر‌ها با رشد هم معنی شده و به طور فزاینده در معرض بحران‌های ناگوار، به ویژه در کشور‌های در حال توسعه هستند. فقر، تخریب محیط زیست، فقدان خدمات شهری، نزول زیر بناهای موجود، فقدان دسترسی به زمین و سر پناه و در یک جمله اتلاف سرمایه‌های طبیعی و انسانی از جمله بحران‌های مربوط به این موضوع هستند ( موسوی کاظمی و شکوئی،۱۳۸۱:۳۹). در این ارتباط ” شهر هوشمند” به عنوان را کاری بی بدیل جهت حل بسیاری از مشکلات شهرهای کنونی مطرح شده است.

شهر هوشمند چیست؟
عبارت شهر هوشمند مفهومی جدید نیست. در واقع ممکن است که منشا این کلمه به جنبش رشد هوشمند بولیر(۱۹۹۸) که در اواخر دهه ۹۰ میلادی ظهور پیدا کرد برگردد. که سیاست‌های جدیدی را برای برنامه ریزان شهری دیکته می کرد. پورتلند و اورگان یک مثال جامع از رشد هوشمند می باشند (Caldwell, 2002) شهر هوشمند در اواخر سال ۲۰۰۵ توسط برخی از شرکت‌های تکنولوژیکی مانند سیسکو(۲۰۰۵)، و آی بی ام (۲۰۰۹)، در راستای استفاده از سیستم‌های پیچیده فناوری اطلاعات برای یکپارچه کردن خدمات و زیرساخت‌های شهری مانند ساختمان سازی، حمل و نقل، الکترونیک ، توزیع آب و امنیت اجتماعی اخذ و به کار برده شد.
smart-cities-@monitoreconomy_ir                                              شکل ۱: نحوه تبادل دانش در شهرهای هوشمند در گذر زمان

البته بایدستی اذعان کرد که عبارت شهر هوشمند به معنی استفاده از هر شکلی از نوآوری‌های تکنولوژیک در برنامه ریزی، توسعه و اجرای برنامه‌های شهری می شود. برای مثال می‌توان به استفاده از خدمات امکان شارژ خودرو‌های الکترونیکی در پورتلند در سال ۲۰۱۱ اشاره کرد (Harrison & Donnelly, 2012)
به طور خلاصه باید گفت که شهر هوشمند؛ و شهر مجازی واژه‌هایی هستند که ( شهروند الکترونیک) را به دنیای جدید و زندگی در شهر‌های مدرن، دعوت می نمایند، شهری که بتوان در آن به طور آن لاین خرید کرد، حساب‌های خود را آن لاین پرداخت کرد، آن لاین جلسه برگزار کرد و حتی آن لاین سفر کرد، شهر هوشمند شهروندان را از دنیای تک بعدی شهر‌های سنتی و امروزی، به دنیای دو بعدی می برد، که دستاوردهای اطلاعات و ارتباطات دنیای اینترنتی است، شهر هوشمند شهری است ۲۴ ساعته که امور شهری در تمام شبانه روز در ان جریان دارد. شهروندان می‌توانند از طریق اینترنت، در هر زمان و هر مکانی به اطلاعات و خدمات آموزشی، تجاری، رفاهی اداری و … خود دسترسی پیدا کنند (کیانی, ۱۳۹۰).

مزیت و ضرورت ایجاد شهر هوشمند

شهر هوشمند مزیت‌های بسیار زیادی دارد. که در زیر به برخی از کاربردهای ایجاد شهر هوشمند در نقاط مختلف اشاره ‌می‌کنیم
• کاهش مصرف منابع، به خصوص آب و انرژی و در نهایت کمک به کاهش انتشار دی اکسید کربن (NYC, 2007)
• بهبود استفاده از ظرفیت زیر ساخت‌های موجود، و در نهایت بهبود شرایط و کیفیت زندگی مردم و کاهش نیاز به زیر ساخت‌های سنتی (Stockholm, 2006)
• تقویت رقابت تجاری شهر و ایجاد فرصت‌ها ی تجاری بیشتر توسط تجارت الکترونیک (Singapore, 2010)
• فراهم آوردن خدمات اینترنت با کیفیت و سرعت بالا برای شهروندان
• فراهم آوردن کانال‌های آموزشی متفاوت و محیط آموزشی مادام العمر
• بهبود کیفیت زندگی مردم و ارائه خدمات یک مرحله ای به شهروندان
• ارتباط بهتر سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف شهری
• افزایش مشارکت مردم در اداره شهر، صرفه جویی در وقت و هزینه شهروندان
• کاهش سفرهای درون و بین شهری، کاهش آلودگی صوتی و هوایی و کاهش مصرف سوخت

راه کارهای چگونگی ایجاد شهر هوشمند و دیجیتال
مهم‌ترین و اساسی‌ترین مرحله در ایجاد شهر هوشمند، تهیه سند راهبردی برای آن است که در اولین قدم مورد توجه خاص قرار گیرد. در این سند، چشم اندازها، ماموریت‌ها، طرح‌ها و برنامه‌های اولیه جهت برپایی شهر هوشمند،تدوین می شوند. در سند راهبردی شهر دیجیتال چشم اندازها و اهداف آرمانی ایجاد شهر به روشنی بیان می شود و سیاست‌ها و راهبرد‌های توسعه آن تبیین می‌شوند، به علاوه به منظور اجرایی کردن سند، در راستای راهبردها و اهداف کلان شهر هوشمند، برنامه‌هایی نیز پیشنهاد می گردند. بررسی‌های بیشتر شهر هوشمند جهان نشان می دهند که بیشتر این شهرها توسعه شهر هوشمند را با تدوین یک سند و برنامه کلان برای شهر دیجیتالی آغاز نمودند (جلالی، ۱۳۸۴: ۷۷-۸۲). البته برای ایجاد شهر هوشمند باید مقیاسی برای سنجش میزان هوشمندی شهر را هم ایجاد کنیم. دانشگاه صنعتی وین مدلی را برای سنجش میزان هوشمندی شهر را طراحی کرده‌اند:
smart-cities1-@monitoreconomy_ir

                                           شکل۲: مدل دانشگاه صنعتی وین برای شهر هوشمند
طبق این مدل ۶ ویژگی کلیدی برای هوشمند شدن شهر لازم است. که در صورت ضعف در هریک از این ویژگی‌ها میزان هوشمندی شهر افت می‌کند. به بیان دیگر باید هر ۶ ویژگی شهر هوشمند تحقق یابد.

نمونه هایی از شهرهای هوشمند برتر جهان
رتبه بندی‌های متفاوتی از شهر‌های هوشمند ارائه شده است. یکی از این رتبه‌بندی‌ها مربوط به مدرسه بازرگانی دانشگاه ناوارا اسپانیا است. در این رتبه بندی آن‌ها از ۱۰ بعد استفاده کرد‌ه‌اند:
• اداره شهر
• مدیریت عمومی
• برنامه‌ریزی شهری
• فناوری
• سرمایه انسانی
• اقتصاد
• محیط
• دسترسی جهانی
• انسجام اجتماعی
• حمل و نقل
این ابعاد خود به چندین شاخص تقسیم می‌شوند. آن‌ها با مقایسه شهر‌ها با استفاده از این شاخص‌ها توانستند ۱۳۵شهر‌ را از لحاظ هوشمندی رتبه بندی کنند. در زیر بعضی از شهرهای مهم حاضر در این رتبه بندی توصیف می‌شوند (IESE business school, 2014).
توکیو
 این شهر برترین شهر هوشمند جهان است. از بین ۱۰ بعد فوق‌الذکر، توکیو فقط از بعد انسجام اجتماعی نمره پایین آورده است. جمعیت کلانشهر توکیو در سال ۲۰۱۴ حدود ۱۳میلیون نفر بوده که البته جمعیت مترو (فضای شهری) آن به ۳۵ میلیون نفر هم می‌رسد که همین رقم هم اکثرا به عنوان جمعیت شهر توکیو حساب می‌شود. توکیو همچنین پر جمعیت‌ترین شهر دنیا است. شایان ذکر است که فضای شهری توکیو (۳۵میلیون نفر) با درآمد ۱.۹ تریلیون دلاری در سال ۲۰۱۲ بزرگترین شهر دنیا از لحاظ درآمد بود. این شهر همچنین به دلیل مستقر بودن ۵۱ شرکت از ۵۰۰ شرکت برتر دنیا در داخل آن، یک موقعیت اقتصادی ویژه دارد.
لندن
این شهر که به لحاظ تاریخی اولین شهری بود که به جمعیت یک میلیون نفر رسید، رتبه دوم را بدست آورده است. البته لندن از نظر ابعاد دسترسی بین‌المللی و تکنولوژی رتبه یک را داشته است. در بقیه ابعاد بجز بعد انسجام اجتماعی، لندن جزو شهرهای برتر است.
نیویورک
این رتبه سوم را بدست آورده است. البته در بعد اقتصادی نیویورک برترین شهر هوشمند جهان بوده است. نیویورک هم فقط در ابعاد انسجام اجتماعی و محیط رتبه پایین آورده است.
زوریخ
‌این شهر سوئیسی با جمعیت ۴۰۰هزار نفر توانسته در این رتبه بندی رتبه چهارم را بدست آورده است. البته از لحاظ بعد محیط، زوریخ برترین شهر انتخاب شده بود. در دیگر ابعاد هم زوریخ هرچند شهر برتر نیست، با این وجود رتبه‌های خوب داشته است.
پاریس
این شهر در این رده بندی رتبه پنجم را بدست آورده است. از جمله نقاط قوت پاریس می‌توان به ابعاد: دسترسی بین‌المللی، تکنولوژی و حمل ونقل اشاره کرد. نقاط ضعف پاریس ابعاد انسجام اجتماعی و مدیریت عمومی است که در این موارد رتبه ضعیف و متوسط داشته است.
سئول
رتبه پایتخت کره جنوبی در این رده بندی ۹ می‌باشد. البته تنها رتبه ضعیف سئول مربوط به بعد انسجام اجتماعی است در بقیه ابعاد این رتبه خوب داشته است.
سیدنی
با جمعیت ۵ میلیون نفر و با ۳۴۵میلیارد دلار تولید ناخالاص بزرگترین شهر کشور استرالیا است. این شهر بندری با رتبه ۱۷رده بندی در بعد مدیریت عمومی رتبه ضعیف داشته است و در بقیه ابعاد رتبه خوب یا متوسط را کسب کرده است.
شایان ذکر است که در این رتبه بندی شهرهای ایران حضور نداشته اند. و اینکه شهرهای پر ذرق و برق عربی رتبه‌های خوبی بدست ‌نیاورده‌اند به طوری که ریاض رتبه ۵۳، دوهه رتبه ۶۰ و دوبی رتبه ۶۳ را کسب کرده اند.

مواردی نظیر اقتصاد هوشمند، جابه جایی یا همان حمل و نقل هوشمند، محیط هوشمند، مردم هوشمند، زندگی هوشمند و حکمرانی هوشمند همه فاکتورهایی هستند که پایه‌های یک شهر هوشمند را تشکیل می دهند. مفهوم شهر هوشمند زمانی به حقیقت نزدیک خواهد شد که سرمایه گذاری‌ها در عرصه سرمایه انسانی و اجتماعی در عرصه سنتی و مدرن به یک میزان صورت نگیرد و سرمایه گذاری‌ها همه در عرصه مدرن شدن یک شهر انجام گیرند. به این ترتیب آن شهر می تواند عواملی مانند کیفیت زندگی و مشارکت شهروندان خود را در حکمرانی تقویت کرده و بستر ایجاد یک شهر هوشمند را فراهم کند.

منابع

کیانی, ا. (۱۳۹۰). شهر هوشمند ضرورت هزتره سوم در تعاملات یکپارچه ضهرداری الکترونیک(ارائه مدل مفهومی- اجرایی با تاکید بر شهر های ایران.

Caldwell, R. (2002). Portland, a city of ‘smart growth. The Masthead, vol. 54, no, 2-29.

Hafedh , C., Taewoo , N., & Shawn, W. (2012). Understanding Smart Cities: An Integrative Framework. 2012 45th Hawaii International Conference on System Sciences.

Harrison, C., & Donnelly, I. (2012). A THEORY OF SMART CITIES. IBM Corporation.

IESE business school. (2014). IESE cities in motion index 2014. Navara: University of Navara.

IFAD. (1999). GOOD GOVERNANCE: AN OVERVIEW. Rome, 8-9 September 1999.

NYC. (2007). http://www.crainsnewyork.com/article/20091001/FREE/910019988.

Scholl, H. J., Walker, S., Nahon, K., Mellouli, S., Nam, T., Chourabi, H., . . . Pardo, T. A. (2012). Understanding smart cities: an integrative framework. Hawai international conference in system science, 2289-2297.

Singapore. (2010). Singapore Government Info-communications Development Authority. http://www.ida.gov.sg/home/index.aspx.

Stockholm. (2006). Stockholmforsoket, Facts and Results from the Stockholm Trial. http://www.stockholmsforsoket.se/upload/Hushall_eng.pdf .

Washburn, ,., Sindhu, U., Balaouras, S., & Dines, R. (2010). Helping CIOs Understand “Smart City” Initiatives: Defining the Smart City, Its Drivers, and the Role of the CIO. Cambridge, MA: Forrester Research, Inc.

نظر بدهید