نگاهی بر صنعت توریسم و معرفی توریسم سلامت

0
496

ناظراقتصاد: دستیابی به رشد و توسعه، از آمال همه جوامع و کشورهاست و همواره شیوه ها و ابزارهای مختلفی جهت تحقق این هدف مورد استفاده قرار می گیرد. حوزه توریسم یا گردشگری یکی از پارمترهایی است که در بسیاری از کشورها برای نیل به هدف توسعه مورد توجه ویژه قرار گرفته است.
سهم کلی صنعت توریسم در اقتصاد( شامل بخش های گسترده تر در زمینه سرمایه گذاری، زنجیره تامین و …) در سال ۲۰۱۶ حدود ۱۰.۲ درصد کل DDP دنیا(۷.۶۱۳ تریلیون دلار) بوده است. همچنین سهم مستقیم بخش توریسم در تولید ناخالص جهانی در سال ۲۰۱۶ حدود ۳.۱ درصد بوده است، که پیش بینی می شود این رقم در پایان سال ۲۰۱۷ به ۳.۸ درصد ارتقا پیدا کند(جداول ۱ و ۲).
گردشگری سلامت                                  (world travel and tourism council, 2016)
از نظر تولید شغل نیز صنعت توریسم در رده صنایعی قرار دارد که اهمیت بسیار زیادی دارد. در سال ۲۰۱۶، این صنعت ۱۰۸.۷۴۱.۰۰۰ شغل را به طور مستقیم ایجاد کرده(۳.۶ درصد از کل مشاغل) است این مشاغل بیشتر در زمینه هایی چون هتل، هواپیمایی و سایر خدمات حمل و نقل مسافر و غیره می باشد. همچنین صنایعی چون هتل و رستوران، مستقیما از طرف صنعت توریسم حمایت می شوند. به علاوه، این صنعت در سال ۲۰۱۶ حدود ۲۹۲.۲۲۰.۰۰۰شغل(۹.۶ کل مشاغل) را به صورت غیر مستتقیم ایجاد کرده است(جداول ۳ و ۴).

@monitoreconomy_ir-tourism-2

                                    (world travel and tourism council, 2016)

براساس گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (۲۰۱۶)، سهم مستقیم سفر و گردشگری در تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۱۵، ۲۳۷هزار و ۱۲۱ میلیارد ریال(۳/ ۲ درصد از کل تولید ناخالص داخلی) بوده است. ایران در این شاخص آماری جایگاه ۱۳۵ را به خود اختصاص داده و بعد از کشورهایی همچون لبنان، ‏ اردن، سوریه، ترکیه، پاکستان، عمان و عربستان سعودی قرار گرفته است. همچنین طبق برآوردها، سهم مستقیم سفر و گردشگری از تولید ناخالص داخلی از سال ۲۰۱۵ تا سال ۲۰۲۵ سالانه ۷/ ۵ درصد افزایش خواهد یافت و در سال ۲۰۲۵ به ۴۴۲۱۵۶ میلیارد ریال (۹/ ۲ درصد از کل تولید ناخالص داخلی) خواهد رسید. همچنین این گزارش تصریح می‏کند که علاوه‌بر تاثیرات مستقیم گردشگری بر اقتصاد کشورها، این صنعت به‌طور غیرمستقیم نیز بر اقتصاد موثر است.

گردشگری سلامت
گردشگری سلامت، نوعی از گردشگری است که به منظور حفظ، بهبود و حصول مجدد سلامت جسمی و دهنی فرد به مدت بیش از ۲۴ ساعت و کمتر از یک سال صورت می پذیرد. عواملی همچون تغییر در ارزش های مصرف کنندگان، تغییرات سازندگی، مسن تر شدن جمعیت و اقتضائات سیستم خدمات بهداشتی را می توان عوامل اصلی ظهور گردشگری سلامت به عنوان یکی از رو به رشد ترین بخش های صنعت گردشگری دانست(World travel council,2016). البته، سفر افراد به منظور بهره مندی از خدمات سلامتی از زمان های باستان وجود داشته و منحصر به زمان فعلی نیست. مثلا در قرن نوزدهم، سفر به سایر کشورها در بین طبقه متوسط در حال ظهور جامعه اروپایی به منظور بهره برداری از چشمه های آب گرم معدنی رایج شده بود.
در قرن بیستم، افراد ثروتمند از مناطق کم تر توسعه یافته تر جهان به مناطق مختلف با هدف دسترسی به تسهیلات و خدمات پزشکی با کیفیت مسافرت می کردند.
در قرن حاضر تغییرات کمی و کیفی در سفرها روی داده است که با اشکال اولیه آن بسیار متفاوت است.
ویژگی کلیدی سبک توریسم پزشکی قرن بیست و یکم در زیر خلاصه شده است:

• تعدا زیاد افرادی که به منظور معالجه سفر می کنند، و ظهور بازارهای بین المللی برای بیماران.
• تغییر مسیر حرکت از کشورهای ثروتمند و توسعه یافته به کشورهای کمتر توسعه یافته به منظور دسترسی به خدمات سلامت، به دلیل هزینه پایین معالجه، پرواز ارزان و اطلاعات اینترنتی.
• تلاش هر دو بخش خدمات کسب و کار خصوصی و دولت های ملی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به منظور ترویج توریسم پزشکی به عنوان منبع سودمند درآمدهای خارجی.

توریسم سلامت، به عنوان یکی از بخش ها صنعت گردشگری، با سایر بخش ها، من جمله صاحبان وبسایت های راهنما، دلالان، رسانه ها، تامین کنندگان خدمات سلامت، شرکتهای بیمه، خدمات مالی را دور و بر خود دارد.
@monitoreconomy_ir-tourism-3                                       شکل۱: توریسم سلامت و بخش های مرتبط به آن؛ (OECD,2014)

انواع گردشگری سلامت
• گردشگری تندرستی
در این نوع سفر، گردشگر برای رهایی از تنش های زندگی روزمره و تجدید قوا، راهی سفر می شود. معمولا این گردشگران بیماری جسمی مشخصی ندارد و بیشتر در پی بهره مندی از طبیعت شفا بخش مناطق دیگر هستند.
• گردشگری درمانی
به معنای مسافرت گردشگر به منظور استفاده از منابع درمانی طبیعی ( آب های معدنی، نمک و …) که معمولا برای درمان برخی بیماری ها یا گذران دوران نقاهت تحت نظارت و مداخله پزشکی صورت می گیرد. این نوع از گردشگری هم، این روزها مورد توجه مسئولان گردشگری بسیاری از کشورها، من جمله ایران قرار گرفته است.
• گردشگری پزشکی
نوعی از گردشگری سلامت است که در آن مسافران به منظور درمان بیماری های جسمی یا انجام نوعی از عمل های جراحی تحت نظارت پزشکان در بیمارستان ها و مراکز درمانی حضور می یابند.
در این نوع از گردشگری سلامت، بیمار ممکن است پس از درمان و معالجه نیازمند استفاده از فضاها و خدمات گردشگری درمانی( مانند آبهای گرم) باشد.
گردشگری سلامت                                    شکل۲: انواع گردشگری سلامت؛ منبع: حقیقی و همکاران(۱۳۸۴)

سازمان های اعتبار بخشی بین المللی
اعتبار بخشی بیمارستان ها بر گردشگری پزشکی تاثیر مستقیم دارد. برای گردشگران و کسانی که برای دریافت خدمات پزشکی قصد دارند به کشورهای دیگر سفر کنند، وجود استانداردهای معتبر جهانی بسیار اهمیت دارد. زیرا معیاری که می تواند نشانگر کیفیت خدمات یک بیمارستان باشد، همین استاندارد بین المللی است. داشتن گواهی نامه از سازمان اعتبار بخشی بین المللی باعث می شود تا بیمار به راحتی و یا اطمینان به مراکز درمانی مراجعه کند.
من جمله اصلی ترین سازمان هایی که در دنیا به معنای واقعی استاندارد اعتبار بخشی را رعایت می کنند ACI(اعتبار بخشی بین المللی کانادا) در کانادا و JCI(کمسیون مشترک بین المللی) در امریکا هستند.
• کمسیون مشترک بین المللی
کمسیون مشترک بین المللی، سازمانی است که با ارائه آموزش و پرورش، نشریات، خدمات مشاوره ای و صدور گواهی نامه و اعتبار بین اللمللی به دنبال بهبود وضعیت ایمنی و کیفیت مراقبت های بهداشتی در جامعه بین امللی می باشد. JCI در بیش از ۱۰۰ کشور با بیمارستان ها، کلینیک ها و مراکز پزشکی دانشگاهی، سیستم های بهداشت و درمان، وزارت خانه های دولت، دانشگاه و حامیان بین المللی برای ترویج استانداردهای سختگیرانه مراقبت و جهت رسیدن به اوج عملکرد در ارتباط است. در جدول زیر تعداد بیمارستا هایی که در منطقه خاور میانه و شمال آفریقا ( MENA)، دارای تائیدیه JCI هستند به نمایش گذاشته شده است.

جدول۵: تعداد بیمارستا هایی که در منطقه خاور میانه و شمال آفریقا ( MENA)، دارای تائیدیه JCI هستند

کشور بحرین مصر اردن کویت لبنان عمان پاکستان عربستان قطر
تعداد بیمارستان ۵ ۹ ۹ ۳ ۵ ۶ ۲ ۱۱۰ ۱۵

• سازمان اعتبار بخشی کانادا
سازمان اعتبار بخشی کانادا در زمینه اعتبار بخشی به خدمات بهداشتی و درمانی در سطح جهان فعالیت می کند و بیش از ۵۵ سال سابقه در برنامه اعتبار دارد. سازمان اعتبار بخشی یک سازمان کاملا غیر انتفاعی و غیر دولتی است که با هدف ارائه خدمات مشاوره ای در بخش درمان در کانادا و جهان فعالیت می کند و هیچ ارتباطی دولتی ندارد. سازمان اعتبار بخشی کانادا قدیمی ترین سازمانی است که در دنیا در عرصه بین الملل فعالیت دارد و مورد تائید سازمان بین المللی استاندارد و خدمات بهداشت و درمانی است.
اعتبار بخشی کانادا در سه سطح طلا، پلاتینیوم و دیاموند، بیمارستان ها را مورد ارزیابی قرار می دهد. هر سطح شرایط ویژه خودش را دارد و تاپ ترین سطح آن در جه دیاموند است. در این ارزیابی همه مسائل داخلی بیمارستان و تمام مسائلی که به نحوی با بیمارستان مرتبط است بررسی و ارزیابی می شود. از جمله تجهیزات، محیط زیست، رعایت حقوق ذینفعان، رعایت حقوق بیمار، رعایت ایمنی بیمار در زمینه های دارویی، بهداشتی، پرستاری، پزشکی، تغذیه ای و نحوه استفاده و به کار گیری منابع انسانی، فیزیکی و منابع مالی.
در ایران، بیمارستان هایی چون رضوی مشهد دارای درجه پلاتینیوم ACI در تمام بخش های تخصصی اش می باشد. همچنین بیمارستان بینا تهران دارای درجه طلاACI است. در حال حاضر در خاور میانه یک بیمارستان با درجه دیاموند در عربستان وجود دارد..

دلایل گرایش به گردشگری پزشکی

ترکیبی از عوامل متعدد موجب رشد صعودی گرایش مردم به مسافرت های پزشکی گردیده است، از جمله: هزینه های بالای زندگی در کشورهای صنعتی، آسان شدن مسافرت های بین المللی و اصلاح و بهبود سطح تکنولوژی و استانداردهای پزشکی در بسیاری از کشورهای جهان.
برخی کشورها که سیستم خدمات درمانی عمومی متداول است، معمولا زمان زیادی برای پاسخگویی به نیاز شهروندان صرف می شود و بیمار ناگزیرند مدت طولانی در انتظار رسیدگی به وضعیتشان باشند. مثلا بیماری که نیاز به پیوند مفصل ران در انگلیس و کانادا دارد، یک سال یا بیشتر باید در نوبت منتظر شد. لیکن در سنگاپور، تایلند، فیلیپین یا هند یک بیمار می تواند یک روز پس از ورود تحت مراقبت درمانی قرار بگیرد(باقری، ۱۳۹۶).
هزینه پایین مراقبت های پزشکی، جست و جو برای یافتن یک پزشک متخصص و با تجربه، کیفیت متناسب خدمات درمانی، از جمله سایر عوامل موثر بر گرایش افراد به سفر به سایر نقاط می باشند.
با توجه به شکل زیر مشخص می شود که مهمترین دلیل گردشگری پزشکی، وجود فناوری های پیشرفته تر در کشور مقصد است. دلیل دوم، کیفیت بهتر عمل جراحی است که ۳۲ درصد را به خود اختصاص داده اشت و در نهایت، دسرسی سریع به معالجه پزشکی عامل بعدی است که ۱۵ درصد از مردم به این علت کشور خارجی را به عنوان مقصد گردشگری انتخاب می کنند.
@monitoreconomy_ir-tourism-4 تعیین مقصد
تعیین مقاصد محبوب گردشگری به دلیل این که هر کدام از کشورها در یک زمینه خاصی نسبت به سایر کشورها برتری دارند سخت است. ولی در مجموع مقصدهای بزرگ گردشگری پزشکی جهان(سال ۲۰۱۴) شامل جدول زیر می باشد.

کشور گردشگر پزشکی(نفر) کشور گردشگر پزشکی(نفر)
تایلند ۱۲۰۰۰۰۰ مالزی ۲۵۰۰۰۰
مکزیک بیش از ۱۰۰۰۰۰۰ برزیل ۱۸۰۰۰۰
امریکا ۸۰۰۰۰۰ ترکیه ۱۱۰۰۰۰
سنگاپور ۶۱۰۰۰۰ تایوان ۹۰۰۰۰
هند ۴۰۰۰۰۰ کاستاریکا ۵۰۰۰۰

منبع:
باقری، ر. (۱۳۹۵). شناسایی عوامل موثر بر برندسازی کارآفرینانه بین المللی در گردشگری پزشکی. تهران. دانشگاه تهران
حقیقی کفاش، م.، ضیایی، م.، جعفری، ق. ۱۳۸۴. اولویت بندی عوامل مربوط به توسعه گردشگری ایران. فصل نامه مطالعات مدیریت گردشگری، شماره۱۱-۱۲.

نظر بدهید