شناسایی فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری در کشورهای همسایه

0
375

ناظراقتصاد: در این گزارش، با بررسی وضعیت عمومی اقتصاد ۶ کشور همسایه ایران (پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه) اعم از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در آن‌ها و تجارت خارجی آن‌ها و همچنین بررسی سهم ایران از تجارت با این کشورها، سعی شده است فرصت‌هایی را برای سرمایه‌گذاری بنگاه‌های اقتصادی بزرگ ایران در این کشورها شناسایی شود. این کشورها مجموعا ۳۷۱ میلیون نفر جمعیت دارند و تولید ناخالص داخلی آن‌ها مجموعا نزدیک به ۱.۵ تریلیون دلار است (جدول ۸).
برای درک بهتر مراودات تجاری کشورهای همسایه با ایران و سایر کشورها، آمار تجارت آن‌ها به تفکیک اقلام تعرفه گمرکی ارائه شده است. کدهای تعرفه گمرکی به این صورت است که ۹۸ کد دو رقمی وجود دارند که این کدها در ۲۱ قسمت طبقه‌بندی می‌شوند. این طبقه‌‌بندی‌ها به صورت تفصیلی در پیوست ۱ نشان داده شده است. البته برای سادگی انجام تحلیل‌ها، نمودارهای ارائه شده در این گزارش بر اساس قسمت‌های تعرفه هستند.
نتایج نشان می‌دهد که سهم ایران از واردات کشورهای همسایه بسیار ناچیز است. به طوری که در بهترین حالت به ۷ درصد می‌رسد (مورد افغانستان). در کل ایران در تجارت خارجی با کشورهای همسایه بسیار ضعیف عمل کرده است. در واقع در مقایسه با ترکیه، ایران سهم بسیار کمتری در بازارهای وارداتی همسایگان خود دارد.
به هر حال فرصت‌های چندی را در هر یک از این کشورها شناسایی شدند. در آذربایجان سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی زیادی انجام می‌شود. ولی به نظر نمی‌رسد که سرمایه‌گذاری‌های بنگاه‌های ایرانی در این کشور با استقبال گرم مقامات آن رو به رو شود. با این حال با توجه به این که آذربایجان در مسیر ترانزیتی پروژه کریدور جنوب-شمال قرار دارد، می‌تواند فرصت‌های چندی را حداقل در زمینه ترانزیت و حمل و نقل کالا برای بنگاه‌های ایرانی فراهم آورد. در مورد ارمنستان نیز آن طور که باید نتوانسته‌ایم از فرصت‌های که موقعیت ژئوپولتیک ایران به ارمغان می‌آورد بهره‌بردای کنیم. این کشور به دلیل محصور شدن در خشکی و بین چهار کشور (که دوتای آن آذربایجان و ترکیه هستند که روابط دیپلماتیک با ارمنستان ندارند)، بهترین بازار صادراتی برای ایران می‌تواند باشد. با این حال در مورد ارمنستان نیز می‌توان از فرصت‌هایی که کریدور جنوب شمال ایجاد می‌کند بهره‌برداری نمود. مخصوصا این که یک طرح مشترکی نیز بین ارمنستان، ایران، گرجستان و روسیه برای ایجاد یک کریدو انتقال نیرو به امضا رسیده است.
در مورد ترکیه، همواره می‌توان از وجود فرصت‌های تجاری صحبت کرد. البته در سال‌های گذشته مراودات تجاری با ترکیه چندان رضایت بخش نبوده است. مخصوصا این که ایران در رتبه ۲۴ در بین کشورهای صادر کننده به ترکیه قرار دارد. در واقع اگر بخواهیم در مورد ترکیه از فرصت تجاری صحبت کنیم، باید به بازگشت به روابط تجاری حسنه‌ای که قبلا داشتیم فکر کنیم. یعنی اولویت فعلا بهبود روابط تجاری از طریق مراجع قانونی است تا کسب و کارها. در مورد عراق هم سهم ایران از بازار وارداتی این کشور بسیار ناچیز است. در این راستا باید به سهمی که ترکیه از روابط تجاری با عراق به خود اختصاص داده است توجه نماییم. مخصوصا می‌توان سهم این کشور از بازار واردات مواد غذایی و میوه و تره‌بار عراق را تصاحب کرد. ۹۹ درصد از صادرات عراق نفت خام است، بنابراین سرمایه‌گذاری در صنایع پالایش نفت در عراق مورد استقبال مقامات این کشور قرار خواهد گرفت.
ترکمنستان نیز کشوری است که ترکیه بر بازار وارداتی آن تسلط یافته است. در واقع اولین فرصتی که برای بنگاه‌های ایرانی می‌تواند مطرح شود، تصاحب سهم بنگاه‌های ترکیه‌ای از بازار وارداتی این کشور است. باید توجه داشت که مراکز شهری ترکمنستان در نوار مرزی با ایران قرار دارند و از این جهت هزینه ترانزیت کالا برای صادر کنندگان ایرانی بسیار کمتر از صادر کنندگان ترکیه‌ای خواهد بود. همچنین با توجه به این که عمده صادرات این کشور گاز طبیعی است، می‌توان به سرمایه‌گذاری در صنایع گازی این کشور نیز اندیشید. البته باید توجه داشت که این کشور در موقعیت بازار تقاضا کننده قرار دارد و ممکن است که همانند آذربایجان استقبال چندانی از سرمایه‌گذاران ایرانی صورت نگیرد.
افغانستان تجارت خارجی کمی دارد و نوع کالاهایی که هر سال وارد می‌کند نسبت به سال قبل بسیار متغیر هستند. با وجود این که سهم ایران از بازار وارداتی این کشور در حدود ۷ درصد است، فرصت‌های صادراتی به این کشور چندان جذاب نخواهد بود. البته یک ظرفیت بزرگی در این کشور وجود دارد، معادن آن. افغانستان از لحاظ ذخایر معدنی بسیار غنی است. با توجه به این امر و همچنین کریدور چابهار که بسیار مورد توجه مقامات افغان بوده است، می‌توان از وجود یک فرصت بزرگ در سرمایه‌گذاری در بخش معدن این کشور خبر داد.
با توجه به سهم بسیار پایین ایران در بازار وارداتی پاکستان، طبعا همواره فرصت‌هایی برای ارتقای مراودات تجاری با این کشور وجود خواهد داشت. با این حال، با توجه به مطالب و آمارهای ارائه شده، فرصت‌های چندان جذابی را نمی‌توان (حداقل در شرایط فعلی) برای پاکستان تعریف کرد.
نسخه کامل این گزارش راهبردی را از لینک زیر دریافت و مطالعه نمایید.
شناسایی فرصت‌های تجاری و سرمایه‌گذاری در کشورهای همسایه

نظر بدهید