وضعیت بانکداری در جهان و ایران

0
2401

ناظراقتصاد: بانک نهادی اقتصادی است که وظیفه‌هایی چون تجهیز و توزیع اعتبارات، عملیات اعتباری، عملیات مالی، خرید و فروش ارز ها، نقل و انتقال وجوه، وصول مطالبات اسنادی و سود سهام مشتریان، پرداخت بدهی مشتریان، قبول امانات، نگهداری سهام و اوراق بهادار و اشیای قیمتی مشتریان، انجام وظیفه قیمومیت و وصایت برای مشتریان، انجام وکالت خریدها و فروش را بر عهده دارند.

رتبه بندی جهانی بزرگترین بانک‌های جهان از نظر میزان دارایی که از سوی شرکت “اس اند پی گلوبال اینتلیجنس ” در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، نشان می‌دهد بانک‌های چینی در صدر فهرست قرار دارند و پس از آنها، بانک‌های آمریکایی و سپس بانک‌های اروپایی قرار می‌گیرند. فهرستی که “اس اند پی گلوبال” در رابطه با بزرگترین بانک‌های جهان ارائه نموده شامل ۲۳ بانک در جهان است که بیش از یک تریلیون دلار دارایی در سراسر آسیا، آمریکای شمالی و اروپا دارند.
طبق گزارش “اس اند پی گلوبال”، بزرگترین بانک‌های چین در سال ۲۰۱۶ رشد کردند اما آشفتگی ارزی که بر اثر رای انگلیس برای خروج از عضویت اتحادیه اروپا (بریگزیت) به وجود آمد، به شرکت‌های اروپایی که در رتبه بندی‌های بانکی جهانی “اس اند پی گلوبال مارکت اینتلیجنس” حضور دارند، لطمه زد. بانک‌های جهانی که فعالیت‌های خرده فروشی بزرگی داشتند، در صدر فهرست قرار گرفتند، در حالی که غول‎های بانکداری سرمایه‌گذاری شامل گولدمن ساش و مورگان استنلی در رتبه‌های پایین‌تر ۳۲ و ۳۷ قرار گرفتند (business insider,2017)
بانک‌های اروپایی که در فهرست “اس اند پی گلوبال” قرار داشتند، در سال ۲۰۱۶ به دلیل کاهش ارزش یورو و پوند که ارزش دارایی‌های آنها را کمتر کرد، سال دشواری را سپری کردند.

۱۰ بانک بزرگ جهان که در رتبه بندی مذکور آمده عبارتند از:
۱- بانک صنعتی و بازرگانی چین، چین: ۳.۴۷ تریلیون دلار
۲- بانک ساخت و ساز چین، چین: ۳.۰۲ تریلیون دلار
۳- بانک کشاورزی چین، چین: ۲.۸۲ تریلیون دلار
۴- بانک چین، چین: ۲.۶۰ تریلیون دلار
۵- بانک میتسوبیشی یو اف جی فایننشیال، ژاپن: ۲.۵۹ تریلیون دلار
۶- جی پی مورگان چیس، آمریکا: ۲.۴۹ تریلیون دلار
۷- اچ اس بی سی، انگلیس: ۲.۳۷ تریلیون دلار
۸- بی ان پی پاریبا، فرانسه: ۲.۱۹ تریلیون
۹- بانک امریکا، آمریکا: ۲.۱۹ تریلیون دلار
۱۰- ولز فارگو، آمریکا: ۱.۹۳ تریلیون دلار

بانکداری در آینده
سهم بازار بانکداری در آینده در اختیار دو گروه خواهد بود. اول تازه‌واردهایی که مختل کننده نظم فعلی بازار هستند. این گروه شرکت‏‌های چابک و نوآوری هستند که محور فعالیت‌شان سرویس‏‌های دیجیتال است. ما‏بقی بازار در اختیار بانک‏‌هایی که امروزه از طریق برقراری گزینه‌های متعدد خدمات‌رسانی به مشتریان فعالیت می‌کنند، است.
سهم دارایی‌های بانکی برای برخی کشورهای پیش رو در سال ۲۰۰۹ و پیش بینی بررای ۲۰۵۰ نشان می دهد که در افق ۲۰۵۰ سهم دارایی‌های بانکی کشورهایی چون چین و ترکیه افزایش پیدا کرده و در مقابل کشورهایی چون ایالات متحده آمریکا و بریتانیا در حد فاصل ۲۰۰۹ تا ۲۰۵۰ میزان دارایی‌های بانکی خود را کاهش خواهند داد.
وضعیت بانکداری                 نمودار۱: سهم دارایی‌های بانکی کشورها و پیش بینی افق ۲۰۵۰؛ منبع(statista,2015)

ایران
تصور پیشرفت و توسعه صنعت بدون حضور و حمایت بانک‌ها امری غیر ممکن است. بانک‌ها نقش عمده‌ای در پیشرفت تمام صنایع کشور ایفا کرده و وظیفه‌ای سنگینی در این خصوص در آینده برعهده دارند. به عقیده کارشناسان عمده فعالیت بانک‌ها در خصوص حمایت از صنعت می‌بایست در بانک‌های تخصصی این عرصه صورت پذیرد. درحال حاضر در کشور چند بانک تخصصی به ارائه خدمات به صنعتگران در عرصه های مختلف می‌پردازند. با این وجود سایر بانک‌های عمومی، بزرگ و پر سابقه کشور هم از فعالیت‌های تولیدی و صنعتی غافل نمانده‌اند و بعضاً خدمات خوبی در این عرصه ارائه می‌کنند.

خلاصه وضعیت بانکی کشور در زیر ارائه شده است:

۳۰ بانک و ۵ نهاد مالی-اعتباری فعال در ایران وجود دارد، این بانک‌ها و موسسات مهمترین نقش را در تامین مالی و اعتباری برنامه‌های توسعه‌ای ایفا می‌کنند.
سهم صنعت بانکداری در تولید ناخالص داخلی(GDP)، کشور حدود ۲.۵ درصد است، که طبق برآوردهای انجام شده دومین ضریب نفوذ را در منظقه خاور میانه و شمال آفریقا(MENA) داراست.
۱۰۰ درصد بانکهای ایرانی مبتنی بر اصول و شریعت اسلامی هستند.
در سال ۲۰۱۵ حدود ۵۰.۰۶۳.۹۵۴.۹۰۰ تراکنش مالی از طریق دستگاه های خودپرداز انجام شده است.
در سال ۲۰۱۵ حدود۲۸۱.۴۰۷.۱۷۱۷ تراکنش از طریق شبکه پین پاد(PIN-PAD) انجام شده است.
۷۴درصد ایرانی‌ها دارای حساب بانکی در یک نهاد رسمی هستند.
در سال ۲۰۰۱، حدود ۵۷ شعبه بانک‌های خصوصی و دولتی ایرانی در کشورهای خارجی فعال بودند. در سال ۲۰۰۵ این تعداد به ۴۹ بانک کاهش پیدا کرد و با ادامه تحریم‌ها، تمامی شعبه‌های خارجی بانک و موسسات مالی ایرانی در خارج از کشور بسته شدند.
پیش بینی‌ها بر این است که با اجرایی شدن برجام بیش از ۵۰ بانک فعالیت خود را در فراسوی مرزهای ایران از نو شروع کنند. طبق قانون ترویج سرمایه گذاری در ایران، بانک‌های خارجی اجازه نگهداری ۴۰ درصد از سهام بانک‌های ایرانی را دارا هستند و طبق قوانین مصوب بانک مرکزی ایران، سرمایه اولیه مورد نیاز برای سرمایه گذاران خارجی برای تاسیس بانک حدود ۵ میلیون یورو می‌باشد.

چنانچه در شکل شماره (۱) نیز مشخص است، در کشور حدود ۳۰ بانک و ۵ موسسه مالی و اعتباری در حال فعالیت هستند. ترکیب این بانکها و موسسات بدین شکل است که از حدود ۳۰ بانک موجود، ۲۰ بانک تحت مالکیت بخش خصوصی قرار دارد. ۵ بانک بانک تخصصی و ۳ بانک بازرگانی نیز تحت مالکیت دولت فعالیت می‌کنند. همچنین در کشور ۲ موسسه غیر انتفاعی( قرض الحسنه) و نیز ۵ موسسه مالی و اعتباری فعالیت می‌کنند.

وضعیت بانکداری

                                     شکل۱: ترکیب سیستم بانکی کشور؛ منبع(ILIYA,2017)

تحلیل سوات(SWOT)
صنعت بانکداری ایران دارای نقشی اساسی در سیستم اقتصادی کشور است و در صورت برداشته شدن تحریم‌ها این نقش بیش از بیش می‌تواند خود را نمایان سازد. ضمن این که صنعت بانکداری همانند سایر صنایع دارای ریسک‌های مختلفی می‌باشد. از آن جمله می‌توان به ریسک اعتباری یا احتمال عدم برگشت اصل و فرع تسهیلات ارایه شده، ریسک نقدینگی یا عدم توانایی نقدینگی در تأمین نیازهای متقاضیان وام یا دارندگان سپرده و ریسک عملیاتی مانند اختلاس اشاره کرد. همچنین ریسک نوسان ارز و ریسک نوسان نرخ بهره و ریسک حقوقی نیز از جمله سایر ریسک‌های مترتب به این صنعت بشمار می‌روند. همچنین در کشور ما مشکلاتی از قبیل تحریم‌ها تأثیرات منفی در مبادلات تجاری و در نهایت صنعت بانکداری گذاشته که سیاست‌های خارجی و سیاست‌های تکلیفی دولتی مهمترین چالش‌های این صنعت در مقطع فعلی هستند. طی چند سال اخیر و با تشدید تحریم‌ها گروه‌ها و صنایع مختلف بورسی تحت تاثیرتحریم قرار گرفتند که گروه بانکی نیز به دلیل محدودیت‌های ایجاد شده به لحاظ نقل و انتقالات پول در سطح بین المللی متاثر از این تحریم‌ها شد. هر چند تحریم‌ها مراودات بین‌المللی بانک‌ها را متوقف نکرد، با این وجود هزینه‌های زیادی بر عملیات ارزی و بانکی کل سیستم بانکی کشور تحمیل شد. جدول شماره(۱)، تحلیلی از نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدات فراروی صنعت بانکداری کشور ارائه نموده است.

                              جدول۱: خلاصه نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدات صنعت بانکداری(SWOT)

قوت

ضعف فرصت

تهدید

صنعت دارای پتانسل رشد برای عمده بازیگران است از نظر تئوریک بانک‌­های ایرانی نهادهایی مبتنی بر مبانی اسلامی هستند، اما از نظر بانک‌های اسلامی اتصال دوباره با سیستم بانکی بین‌المللی در صورت حذف تحریم‌ها نسبت تسهیلات غیر در گردش در سیستم بانکی به طور خطرناکی بالا است
بیشتر بانک‌­های بزرگ تجربه قابل توجهی را در تجارت بین‌المللی دارند سیاست‌های مالی دولتی در زمینه توسعه بانک­های بازرگانی غیر دوستانه و سخت گیرانه اعمال می‌شود هزینه مبادله پایین‌تر برای صاحبان کسب و کارهای ایرانی نسبت بالای اهرمی در مقایسه با استانداردهای بین المللی بسیار بالا است و این موضوعی است که ثبات سیستم بانکی را تهدید می‌کند
بانک‌های بخش عمومی از پشتوانه دولتی و حمایت دولت برخوردارند سودآوری بانک‌­ها به دلیل شرایط تحریم و … در سطح پایینی قرار دارد فرصت‌­های جدید کسب و کار منطقه‌ای مرتبط با فاینانس تجاری و پروژه‌های
سرمایه گذاری و زیرساختی
عدم اطمینان در پی اجرای
تحریم‌ها از سوی ایالات متحده بسیاری از بانک‌های بزرگ خارجی را در همکاری با بانک‌­ها و موسسات مالی-اعتباری ایرانی محتاط می‌کند
دسترسی به سیستم چابک ساز swift پویایی جدیدی را به سیستم بانکی ایرانی القا خواهد کرد شفافیت در سیستم بانکی ایران محدود است و این بر خلاف استانداردهای بین المللی است و ارائه تصویری از سلامت کامل سیستم را مشکل کرده است با وجود این که بازار تکنولوژی مالی ایران هنوز در محله نارسی قرار دارد، اما این بخش پتانسیل تبدیل شدن به یکی از هاب‌های رهبر آینده نزدیک منطقه خاور میانه و شمال آفریفا را دارد. پتانسیل خط ‌مشی‌گذاری اشتباه از سوی سیاست­گذاران وجود دارد که احتمال برقراری تحریم های جدید را حفظ می‌کند

منبع(ILIA,2017)

منابع

http://www.businessinsider.de/the-biggest-banks-in-the-world-2017-4?r=UK&IR=T

https://www.statista.com/statistics/276224/forecast-of-the-share-of-bank-assets-worldwide-in-2050/

ILIA (2017).banking industry Iran current status, opportunities and threats

www.ilia-corporation.com

نظر بدهید