نقش دولت‌ها در ارتقای خروجی علم و فناوری

0
239

ناظراقتصاد: گرچه کسب و کارهای نوپا حدود دو سوم هزینه های R&D ایالت متحده را به خود اختصاص داده‌اند، این نوع شرکت‌های نوآور که در مرحله اولیه توسعه هستند، در فرایند جذب سرمایه با چالش‌های مهمی روبه رو می‌شوند، که این چالش ها معمولا با ورود دولت به عنوان حامی کسب و کارها با موفقیت کنار زده می‌شوند (Campbell, 2013). موفقیت شرکت‌های آمریکایی چون: مایکروسافت، اینتل، ای.ام.دی، فداکس، گوگل و … که به عنوان شرکت‌های کوچکی که به سرعت رشد کرده‌اند، حاکی از این مساله است که شرکت‌های نوپا به طور بالقوه در رشد و توسعه اقتصاد ملی ایفای نقش می‌کنند. به هر حال، تشویق شرکت‌های نوپای به منظور نگه داری نرخ رشد بهره‌وری در طی ۱۰ سال اخیر برای اقتصادهایی چون ایالات متحده بسیار خوب بوده است. در ادامه بحث را با برنامه‌ها و اصلاحات صورت گرفته توسط دولت‌های ژاپن و فنلاند و همچنین ارائه جایگاه و رتبه این کشورها(در سال ۲۰۱۷) در خروجی علم و فناوری که یکی از زیر شاخص‌های شاخص نوآوری است پیش خواهیم برد.

۱. ژاپن
ژاپن کشوری مجمع‌الجزایری در شرق آسیا است که با جمعیت ۱۲۷ میلیون نفری خود، در سال ۲۰۱۶ با تولید ناخالص داخلی ۴.۷۳۰.۳۰۰میلیارد دلاری خود سومین اقتصاد بزرگ(البته بعد از اتحادیه اروپا) دنیا است. این کشور در رده کشورهای با درآمد بالا قرار دارد.
اصلاح و باز توسعه سیاست های علمی و تکنولوژیک ژاپن از ۱۹۹۰
اصلاحات قابل توجهی در سیاست های علمی و تکنولوژیک ژاپن از ۱۹۹۰ انجام شده است. این اصلاحات با پیشرانی چند عامل اتفاق افتاده که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
سرمایه گذری در علم و فناوری و حمایت از فعالیت‌های مربوط به این دسته از علوم به طور گسترده‌ای به عنوان پیشران ضروری رشد اقتصادی در دراز مدت مد نظر قرار گرفته است. حمایت از این دیدگاه با زنده سازی رشد اقتصادی را به وسیله رشد فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی و صنایع زیست‌فناوری را در پی دارد.
تشخیص این مساله که سرمایه گذاری ناکافی در زیر ساخت‌های تحقیقاتی در دانشگاه‌های ملی و نهادهای تحقیقاتی دولتی در دراز مدت اثرات منفی بر ژاپن دارد. نرخ تامین بودجه تحقیقاتی ژاپن (نسبت در GDP)، در سال ۱۹۹۴ برابر با ۵.۹ درصد بوده است که این نسبت برای آمریکا برابر با ۸.۸ درصد بود (National Academy of Sciences, 2009)
در سمپوزیومی که در سال ۲۰۰۹ به صورت مشترک توسط ژاپن و ایالت متحده برگزار شده، در فصل مربوط به “سیاست های تکنولوژیک ژاپن”، پروفسور آکیرا گوتو و کازوکی موتوهاشی به تشریح چگونگی سیاست‌های تکنولوژیک ژاپنی ها در ۱۹۹۰به منظور پاسخ گویی به چالش های اقتصادی و تکنولوژیک پرداختند. آنها تشریح کردند که “قانون اساسی علم و تکنولوژی” ژاپن در ۱۹۹۵ با تغییر سیاست‌هایی که اعتبار مالیاتی R&D را نو نوا می‌کرد، سیاست های تکنولوژیک را با توجه به کسب و کار های کوچک و متوسط اصلاح می‌کرد، و همکاری دانشگاه‌های ملی و نهادهای تحقیقاتی دولتی را مورد تاکیده قرار می‌داد و پیوندشان با صنعت را مورد تاکید قرار می داد، اصلاح شد. آن‌ها استنتاج کردند که اجرا و باز تصویب قانون اساسی و اصلاحات دانشگاهی احتمالا تاثیر طولانی مددتی بر سیستم نوآور ژاپن خواهد داشت.
در فصل مربوط به سیستم تحقیقاتی دانشگاهی در ژاپن با عنوان “کجا ایستاده‌اند؟” ریوجی شیمودا روندها و مسائل فعلی که اصلاح سیستم تحقیقات دانشگاهی با آن روبه رو بود را بازبینی کرد. و چنین نتیجه گرفت که افزایش بودجه دانشگاه را در بهبود محیط تحقیقاتی کمک رسانی می‌کند، که این تخصیص بودجه در سال های ۱۹۸۰ و اوایل ۱۹۹۰ رو به وخامت گذاشته بود، او همچنین متذکر شد که همکاری دانشگاه‌های ملی، به طور بی سابقه‌ای مدیران دانشگاه ها را با درجه بالایی از اختیار و آزادی روبه رو کرده است. این اصلاح که اصولا به منظور نتایج تحقیقاتی در دانشگاه ها ایجاد شده، محیط رقابت پذیری را نیز خلق کرده بود و منجر به خلق رابطه بزرگتر دانشگاه-صنعت شد. شیمادو همچنین ۴ مساله در حال ظهور را برای محققان و دانشگاهیان ژاپنی متذکر شد:
• حفظ تنوع در تحقیقات دانشگاهی
• مدیریت تامین مالی رقابتی توسط موسسات تامین مالی
• مدیریت تامین مالی رقابتی توسط شرکت های دانشگاهی ملی
در سال ۲۰۱۷ ژاپن با کسب امتیاز ۵۴.۷۲ از ۱۰۰،رتبه ۱۴ را از لحاظ شاخص نوآوری به دست آورده است. شاخص نوآوری از ۷ زیرشاخص تشکیل می‌شود که در این مطلب صرفا زیر شاخص خروجی‌های علم و فناوری مورد بررسی دقیقتر قرار می‌گیرد. زیرشاخص خروجی‌های علم و فناوری خود مرکب از ۳ شاخص و ۱۳ زیر شاخص است که در جدول شماره (۱) امتیاز و رتبه ژاپن در این شاخص‌ها و زیر شاخص‌ها ارائه شده است.
                                    جدول۱: امتیاز و رتبه ژاپن در شاخص‌ خروجی علم و فناوری

شاخص زیر شاخص امتیاز رتبه
تولید دانش کلی ۵۶.۷ ۱
تعداد ثبت مالکیت صنعتی ملی نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۵۳.۴ ۱
تعداد ثبت مالکیت صنعتی بین‌المللی نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۹.۲ ۱
مدل یوتیلیتی نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۱.۱ ۲۲
تعداد مقالات علمی چاپ شده نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۱۵.۱ ۵۱
شاخص H مقالات منتشر شده ۷۱.۸ ۶
تاثیر دانش کلی ۳۳.۲ ۵۹
  سرانه نرخ رشد GDP به ازای هر شاغل ۰.۱ ۸۵
تراکم کسب‌وکارهای جدید به ازای هزار نفر ۰.۲ ۹۶
مخارج کل نرم افزاری نسبت به GDP ۰.۳ ۶۰
تعداد گواهینامه ایزو ۹۰۰۱ نسبت به یک میلیارد دار GDP ۹.۷ ۳۷
درصد تولیدات با فناوری بالا نسبت به کل تولیدات ۰.۵ ۹
انتشار دانش کلی ۵۱.۶ ۱۰
درصد کل دریافتی حاصل از اعطای لیسانس به شرکت‌های خارجی از کل تجارت ۴.۷ ۲
صادرات تولیدات با فناوری بالا به عنوان درصدی از کل تجارت ۱۲.۸ ۱۶
صادرات خدمات ارتباطی، کامپیوتری و اطلاعاتی به عنوان درصدی از تجارت ۰.۴ ۱۰۵
جریان خالص سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ۲.۹ ۲۱


۲. فنلاند
فنلاند کشوری است در شمال اروپا با جمعیت ۵.۴ میلیون نفر و تولید ناخالص داخلی ۲۳۹.۱۸۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶، این کشور جزو کشورهای با درآمد بالا محسوب می‌شود به طوری که درآمد سرانه در این کشور بالغ بر ۳۶ هزار دلار بوده است.
در فنلاند سه دوره از سیاست علم و فناوری را می‌توان مشاهده کرد. سیاست تحقیق و توسعه در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۹۰، سیاست فناوری در دهه ۱۹۸۰ و سیاست نوآوری در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ . با این که در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، تغییراتی در طراحی سیاست‌های علم، فناوری و نوآوری فنلاند ایجاد شد، ولی در حقیقت پایه‌های مدل فنلاندی بسیار قبل‌تر، در دهه ۱۹۶۰، ایجاد شده است.
• تقویت گرایش فناوانه در دهه ۱۹۸۰: دوره سیاست فناوری
عوامل پشت پرده انتقال از گرایش به تحقیق و علم، به سمت گرایش به فناوری در دهه ۱۹۸۰، در حقیقت اجتماعی و اقتصادی بودند. بحران نفتی ۱۹۷۰ منجر به کاهش نرخ رشد اقتصادی فنلاند و همچنین افزایش نرخ بیکاری در آن شد. تلاش‌های جاه‌طلبانه برای تسریع توسعه علمی و فناورانه با شکست مواجه شد. استفاده فزاینده از اتوماسیون در صنایع مختلف فنلاند می‌توانست منجر به افزایش بیکاری و گسترش نابرابری اجتماعی منجر شود (Lemola, 2003).
در دهه ۱۹۷۰، کشورهای عضو OECD از حمایت از تحقیقات علمی به سمت حمایت از نوآوری صنعتی روی آوردند. به ویژه سیاست‌های فناوری و علم به شدت بر توسعه و کاربرد فناوری‌های نوین تمرکز کردند، از جمله این فناوری‌ها، فناوری اطلاعاتی، فناوری مواد و زیست‌فناوری بوده اند. با الهام از پیشرفت ژاپن، بیشتر کشورهای OECD به برنامه‌ریزی، تامین مالی، و مدیریت توسعه فناوری‌های نوین روی آوردند. ارتباط دانشگاه با صنعت و همچنین ارتباط بین سازمانی تقویت شد. این روند تقریبا همان چیزی بود که فنلاند آن را بکار بسته است. در سیاست فناوری فعلی فنلاند، نقش دولت در ترفیع نوآوری صنعتی پر رنگ‌تر از قبل شده است. معمار سیاست فناوری فنلاند در حقیقت ”کمیته فناوری“ بوده که توسط خود دولت فنلاند ایجاد شده بود. پیشنهادهای این کمیته شامل تقویت کمی و کیفی سیاست‌های فناوری و علم بود (Lemola, 2003).
پیشنهادات کمیته فناوری، در نهایت به ایجاد “موسسه ملی فناوری” یا Tekes منجر شد. Tekes به طراح و مجری سیاست فناوری جدید تبدیل شد. وظایفی که قبلا توسط وزارت بازرگانی و صنعت اجرا می‌شد، به Tekes واگذار شد. برنامه‌های ملی فناوری که در ژاپن ارزش خود را نشان داده بودند، به منظور این که Tekes بتواند بر فعالیت‌های تحقیق و توسعه در فنلاند نظارت داشته باشد و در حقیقت آن را اداره کند، در فنلاند نیز مطرح شدند.
Tekes برای فنلاند بسیار مفید بوده است مطالعات بسیاری نشان داده‌اند که تامین مالی دولتی برای تحقیق و توسعه در حقیقت باعث افزایش مخارج تحقیق و توسعه شرکتی نیز می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه به طور فزاینده‌ای تخصص شرکت‌ها در فنلاند را بالا برده است. این شرکت‌ها محصولات، فرایندها و خدمات جدیدی را تولید می‌کنند. با این وصف هدف اصلی tekes تشویق کسب‌وکارها به تحقیق و توسعه بوده است (Lemola, 2003; Tekes, 2015).
گفتنی است که تکس در سال ۲۰۰۹ بالغ بر ۵۷۹ میلیون یورو در ۲۱۷۷ پروژه سرمایه‌گذاری کرده بود. که از این رقم، ۳۴۳ میلیون یورو به پروژه شرکتی تخصیص داده شده بود و ۲۳۶ میلیون یورو نیز به دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی. شایان ذکر است که ۶۵ درصد از نوآوری‌ها و اختراعات معروف فنلاند، از تامین مالی تکس بهره برده‌اند.
یک تغییر مهم دیگری که در سیاست فناوری و علم فنلاند در دهه ۱۹۸۰ رخ داد، ایجاد برنامه‌ها و سازمان‌های جدید برای انتقال، انتشار و تجاری سازی فناوری بود. در سراسر فنلاند یک شبکه عظیمی از پارک‌های عمل و فناوری ایجاد شد. این پارک‌ها در اسپین‌های بسیاری از به وجود آوردند. شرکت‌های زیادی برای تجاری سازی نتایج تحقیق دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی به این پارک‌ها می‌آمدند.
در سال ۱۹۸۷ شواری سیاست‌گذاری علم به شورای سیاست‌گذاری علم و فناوری تغییر نام یافت.
• آکادمی فنلاند
آکادمی فنلاند در سال ۱۹۷۰ تاسیس شد. ماموریت آکادمی فنلاند تامین مالی تحقیقات علمی و مستحکم کردن جایگاه علم و تحقیق است. البته این موسسه در مورد سیاست علم و فناوری فنلاند هم نظرات تخصصی خود را ارائه می‌دهد. این موسسه در حقیقت شاخه‌ای از وزارت آموزش، علم و فرهنگ فنلاند است. در سال ۲۰۱۵ حجم تامین مالی این موسسه به ۳۵۰ میلیون یورو می‌رسید. در این سال، در حدود ۸ هزار محقق از تامین مالی این موسسه بهره برده‌اند (Akademy of Finland, 2015) .
• سیترا
سیترا یک صندوق تامین مالی نوآوری در فنلاند است که در سال ۱۹۶۷ به عنوان بخشی از بانک فنلاند ایجاد شد. سیترا برخلاف تکس یک سازمان دولتی است، به دولت فنلاند وابسته نیست و مستیقما زیر نظر مجلس فنلاند اداره می‌شود. همچنین این موسسه برخلاف تکس که فقط در تحقیق و توسعه بدون چشم داشتی از منافع آتی سرمایه‌گذاری می‌کند، این موسسه در استارت آپ‌ها و شرکت‌های دانش بنیانی سرمایه‌گذاری می‌کند که منافع مالی را نیز به همراه داشته باشند. به بیان دیگر منابع مالی این موسسه در حقیقت از سود نوآوری‌های تجاری شده در این شرکت‌ها بدست می‌آید. گفتنی است که منابع مالی این موسسه به ۶۵۱ میلیون یورو می‌رسد (Sitra, 2015).
در سال ۲۰۱۷ فنلاند با کسب امتیاز ۵۸.۴۹ از صد،رتبه ۸ را از لحاظ شاخص نوآوری به دست آورده است. جایگاه کشور فنلاند از لحاظ زیر شاخص خروجی علم و فناوری رتبه ۱۰ می باشد. در جدول شماره(۲) امتیاز و رتبه فنلاند در این شاخص‌ها و زیر شاخص‌ها ارائه شده است.
                                       جدول۲: امتیاز و رتبه فنلاند در شاخص‌ خروجی علم و فناوری

شاخص زیر شاخص امتیاز رتبه
تولید دانش کلی ۶۱.۲ ۸
تعداد ثبت مالکیت صنعتی ملی نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۱۴.۶ ۷
تعداد ثبت مالکیت صنعتی بین‌المللی نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۶.۶ ۶
مدل یوتیلیتی نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۱.۸ ۱۷
تعداد مقالات علمی چاپ شده نسبت به یک میلیارد دلار GDP ۵۵ ۵
شاخص H مقالات منتشر شده ۴۲.۱ ۱۸
تاثیر دانش کلی ۴۰.۳ ۳۲
سرانه نرخ رشد GDP به ازای هر شاغل ۰.۹ ۶۰
تراکم کسب‌وکارهای جدید به ازای هزار نفر ۳.۴ ۳۴
مخارج کل نرم افزاری نسبت به GDP ۰.۵ ۱۹
تعداد گواهینامه ایزو ۹۰۰۱ نسبت به یک میلیارد دار GDP ۱۱.۵ ۳۳
درصد تولیدات با فناوری بالا نسبت به کل تولیدات ۰.۴ ۲۲
انتشار دانش کلی ۴۴.۹ ۱۴
درصد کل دریافتی حاصل از اعطای لیسانس به شرکت‌های خارجی از کل تجارت ۲.۹ ۶
صادرات تولیدات با فناوری بالا به عنوان درصدی از کل تجارت ۵ ۳۴
صادرات خدمات ارتباطی، کامپیوتری و اطلاعاتی به عنوان درصدی از تجارت ۹.۹ ۵
جریان خالص سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ۰.۱- ۱۲۰


منبع:

Akademy of Finland. (2015, 4 29). about us. Retrieved 12 02, 2015, from Akademy of Finland offical website: http://www.aka.fi/en/about-us/

Campbell, J. R. (2013). and Technology: An Assessment Chinese Science and Technology Policy. Technology Innovation, 1-15.

Chung, S. (2011). Innovation, Competitiveness and Growth: Korean Experiences. 333: ABCDE. Retrieved from World bank: http://siteresources.worldbank.org/EXTABCDE/Resources/7455676-1288210792683/Sungchul-Chung.pdf

Mazzucato, M. (2015). The Enterpreniual State. London: Anthem Press.

Ministry of Science and Technology, R. o. (2015). Science and Technology Policy for the 21st Century. United Nations.

Sitra. (2015). Retrieved 2015, from Sitra offical website: http://www.sitra.fi/

WIPO.(2017).The Global Innovation Index 2017. www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_gii_2017.pdf

نظر بدهید