روندهای جهانی و تاثیر آنها بر صنعت توریسم و گردشگری در خاورمیانه

0
90

ناظراقتصاد: جهانی شدن برای اقتصاد بین‌المللی، یک تغییر عمده است. تغییر در تولید و مدیریت اقتصادی، همچنین آزادسازی پتانسیل‌های سرمایه‌گذاری، منجر به تشدید یکپارچه‌سازی اقتصاد جهانی شده و شهرها از مراکز تولید صنعتی به مراکزی برای ارائه خدماتی از قبیل خدمات بانکی و مالی، مراقبت‌های بهداشتی، آموزش، رسانه و گردشگری تغییر ماهیت داده‌اند.
پدیده توریسم(گردشگری)، ریشه در تحرک و جابه‌جایی دارد. تحرک‌بخش جدایی‌ناپذیر زندگی انسانی محسوب می‌شود. ازاین‌رو توریسم، تاریخی به قدمت فعالیت‌های بشری دارد و فقط اشکال و اهداف آن متفاوت بوده است. تئوری توریسم درواقع ناشی از تفاوت ساختارهای اجتماعی است و هرکجا که هر چیز در دو نوع متفاوت وجود داشته باشد. بی‌شک جذابیتی برای فهم نوع دیگر نیز پدید خواهد آمد( هان، ۲۰۱۱). سوابق تاریخی و شهرت شهرها و جاذبه‌های مختلفی که در آن وجود داشت انگیزه‌های سفر نخستین مسافران تفریحی بوده است. درگذشته افراد برای به دست آوردن معلومات و اطلاعات و اقناع غریزه حادثه‌جویی اقدام به سفرهای زمینی و دریایی متهورانه می‌نمودند و با کشف سرزمین‌ها یا راه‌های تازه نام خود را به‌عنوان کاشف در تاریخ ثبت می‌کردند. جهانگردی و مسافرت برای تفریح و استراحت از اوایل قرن ۱۶ میلادی شروع شد. در قرن شانزدهم جامعه‌ جدیدی از مسافران، افراد مشتاق دیدار اماکن تاریخی و معروف، افراد خواهان تفریح و گشت‌وگذار و بالاخره افراد کنجکاو و محقق که برای آموختن دست به سفر می‌زدند به وجود آمد و شهرهای بزرگی چون پاریس، روم و وین نظر آن‌ها را به خود جلب کرد( علوی زاده،۷:۱۳۹۰)، در قرن ۱۷ میلادی هجوم مسافران به فرانسه به‌جایی رسید که موجب شد شخصی به نام سن موریس در سال ۱۶۷۲ کتابچه‌ای به نام سفر به فرانسه منتشر نماید. او در کتاب خود راه‌هایی که به پاریس ختم می‌شد و شهرهایی که بر سر راه‌ها وجود داشت را توصیف کرده و در مورد شهر پاریس، مشخصات اماکن تاریخی و باستانی، مراکز تفریحی و سرگرمی شهر و نظایر آن اطلاعات موردنیاز را ارائه می‌داد(رضوانی،۳۰:۱۳۸۲). در آن زمان جوانان و اشراف‌زادگان فرانسه برای تکمیل تحصیلات و کسب تجربه‌های لازم اقدام به مسافرت می‌نمودند و آن‌ها را توریست می‌خواندند. با شتاب گرفتن روند تغییرات و تحولات در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی کشورهای اروپایی در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی، شکل جدیدی از تولید ظاهر شد و درآمدها افزایش یافت و اوقات فراغت بیشتری حاصل شد که همه این‌ها مولود انقلاب صنعتی بود و طبقه متوسط جدیدی به نام بورژوا در جوامع اروپایی ظاهر شد که این طبقه شکل جدید از فعالیت‌های تفریحی و توریستی را به وجود آورد(توتر و وال، ۷۶:۱۹۹۱) به‌عبارت‌دیگر، می‌توان گفت صنعت گردشگری نوین، زاده‌ی انقلاب صنعتی است. از قرن ۱۹ میلادی به بعد با ظهور وسایلی مدرن در صنعت هتلداری، انقلابی عظیم در امر گردشگری رخ داد. و در قرن بیستم با وضع قوانین اجتماعی خاص و فراهم شدن امکانات لازم برای گسترش صنعت گردشگری این صنعت در سطح وسیع‌تری از کشورهای پیشرفته و مدرن پا به عرصه‌ی وجود نهاد. امروزه صنعت گردشگری فراتر از یک صنعت به‌مثابه پدیده‌ی پویای جهانی و اجتماعی است که پیچیدگی خاص خود را دارد.

• انواع گردشگری
گردشگری انواع مختلفی دارد و شناخت انواع گردشگری برای برنامه‌ریزی در این عرصه اهمیت اساسی دارد. در یک تقسیم‌بندی، گردشگری به سه نوع فرهنگی، طبیعت‌گردی و ماجراجویانه تقسیم‌شده است (فنل،۳۳:۲۰۰۳). انواع دیگر گردشگری در حال افزایش است نظیر گردشگری فضایی، گردشگری الکترونیکی، که در سال‌های اخیر آغازشده است. در اینجا به تعدادی از مهم‌ترین انواع گردشگری اشاره می‌شود. گردشگران دلایل و انگیزه‌های متفاوتی برای سفر کردن دارند به همین روی انواع متفاوتی از گردشگری تعریف‌شده است. در ادامه انواعی از گردشگری با توضیحات مربوطه ارائه می‌گردد. البته در بیشتر گردشگری‌های جهان کنونی، گردشگران بیش از آنکه به‌صورت تخصصی به دنبال نوع خاصی از گردشگری باشند، ترکیبی از انواع گردشگری‌ها را تجربه می‌نمایند. اما آنچه به تعاریف و تقسیم‌بندی‌های تخصصی‌تر دامن زده است گستردگی گردشگری در جهان، نیاز به مطالعات تخصصی‌تر در مورد تقسیم در فضای رقابتی جهان امروز، شناخت قابلیت‌های بالقوه‌ی گردشگری هر منطقه و ایجاد زیرساخت‌های متناسب با آن است. ضمناً هرچند که برخی از انواع گردشگر (مانند گردشگری فضا ) بسیار دور از دسترس و در توان تعداد اندکی از جامعه انسانی است، اما جالب است بدانیم که بیشتر انواع گردشگری در ایران قابل‌دستیابی بوده و ممکن است هرکدام از ما بدون این‌که از ارزش سفر خود مطلع بوده‌ایم انواعی از گردشگری را در ایران تجربه کرده باشیم. من جمله انواع گردشگری قابل بیان عبارتند از:
گردشگری تجاری؛ گردشگری روستایی؛ گردشگری شهری؛ گردشگری قومی و عشایری؛ گردشگری طبیعت؛ گردشگری فرهنگی؛ گردشگری کشاورزی؛ گردشگری ماجراجویانه؛ گردشگری مذهبی؛ گردشگری ورزشی؛ گردشگری تفریحی؛ گردشگری سلامت؛ گردشگری دریایی.
در طی دهه گذشته، خاورمیانه به عنوان قطب گردشگری و تفریح تبدیل شده است و گردشگران با هدف خرید، استفاده از هتل‌ها، سواحل و و تجربه مواردی مثل برج خلیفه، مسجد بزرگ شیخ زاید در امارات متحده، موزه هنرهای اسلامی قطر و .. جذب این کشورها می‌شوند.
موسسه پی.دابیلو.سی(PricewaterhouseCoopers)، پنج اَبَرروند(Megatrend) اساسی در مقیاس جهانی را که بر تحولات در حال رشد صنعت توریسم تاثیرگذار هستند را شناسایی کرده است که عبارتند از:
• تغییرات جمعیت شناختی و اجتماعی
• انتقال قدرت اقتصادی جهانی
• روند سریع و رو به افزایش شهرنشینی
• تغییرات آب و هوایی
• کمیابی منابع و توسعه تکنولوژیکی

در این گزارش سه ابرروند از مجموع اَبَرروندهای شناسایی شده توسط PWC من جمله تغییرات جمعیت شناختی و اجتماعی؛ انتقال قدرت اقتصادی جهانی؛ و روند سریع و رو به افزایش شهرنشینی به طور مختصر مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

۱. روند تغییرات اجتماعی و جمعیت شناختی
سرعت تغییرات در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود. جمعیت آفریقا – که سریعترین رشد را دارد- تا سال ۲۰۵۰ افزایش می یابد؛ پیش بینی می شود جمعیت اروپا کاهش یابد. باروری در آمریکای لاتین بالاتر از مرگ و میر است. میانگین سن در ژاپن در سال ۲۰۵۰ به ۵۳ می رسد- در نیجریه ۲۳ سال خواهد بود. این تحولات عمیق ریشه در سطح محلی و جهانی دارد. همانطور که اقتصادهای نوظهور تقویت می شوند، سهم بیشتری از این کشورها به صنعت گردشگری و گردشگری وجود خواهد داشت.
صنعت گردشگری

نقشه۱: نرخ رشد سالانه ؛ ۲۰۱۰-۲۰۵۰)

• جمعیت سالمندان
براساس گزارش سازمان ملل متحد، افراد بالای ۶۰ سال و بالاتر ۲۱ درصد کل جمعیت جهان را تشکیل می دهند. اگر چه کشورهایی با جمعیت پیر، درگیری‌های اقتصادی زیادی خواهند داشت، صنعت گردشگری بایستی خود را برای پذیرش یک گروه تازه وارد(توریست نقره ای) آماده کند.

   نمودار۱: سهم مناطق مختلف جهان از جمیعت ۶۰ سال و بیشتر(۱۹۵۰-۲۰۵۰)

۲. تغییر در قدرت اقتصادی جهان
قدرت اقتصادی جهانی از کشورهای پیشرفته به اقتصادهای نوظهور در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین منتقل شده است(در حال منتقل شدن است) که اکنون بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل می دهند. این تغییر، خاورمیانه را در مرکز بسیاری از بازارهای سریع رشد قرار داده است.
اقتصادهای هند و چین همچنان نقش مهمی در شکل دادن به اقتصادهای آینده ایفا می کنند، البته چین در چند سال اخیر رشد کندی را تجربه کرده است. در مقابل، هند با انجام اصلاحاتی در اقتصاد خود شامل: تصویب لایحه ورشکستگی و اعسار، آزاد سازی قوانین سرمایه گذاری مستقیم خارجی در بخش های مختلف، تصویب لایحه اصلاح شده محصولات و خدمات مالیاتی( GST) و توافق میان دولت و بانک مرکزی در چارچوب سیاست های پولی در خصوص ایجاد یک کمیته سیاست‌های پولی و توافق در مورد نرخ تورم انعطاف پذیر در چند سال اخیر رشد سریع‌تری را تجربه کرده و انتظار بر این است که در آینده نیز این روند ادامه یابد.
دبی با استفاده از این تغییر در قدرت اقتصادی، با تبدیل شهر به یک مرکز جهانی برای حمل و نقل هوایی، گردشگری و تدارکات به همراه یک رابطه اقتصادی مطلوب با اروپا، چین، آفریقا و هند، توانمند شده است.

• اقتصاد های نوظهور و انتظار پشت سر گذاشتن کشورهای توسعه یافته
کشورهای آسیا و اقیانوسیه در سال ۲۰۳۰ بیشترین میزان توریسم جذب شده را خواهند داشت. در حالی که اکثر کشورها برای جذب مسافران آسیایی (یعنی هندوها و چینی‌ها) در تلاش هستند، سیاست گذاران در برخی مناطق خاورمیانه (به خصوص دبی) در حال حاضر با استراتژی‌هایی خاص سعی در تحریک صنعت توریسم دارند. من جمله استراتژی‌های مورد استفاده در دبی به منظور جذب بیشتر توریسم عبارتند از:
• راه اندازی پروازهای مستقیم از هند و چین به خاورمیانه
• کاهش روند روادید(گذرنامه)
• تمرکز بر معرفی فعالیت های مختلف به خصوص در امور مربوط به خانواده و قلمروهای فرهنگی (به عنوان مثال پارک‌ها، موزه‌ها و غیره)
• ارائه خرده فروشی‌هایی در سطح جهانی
• ارائه هتل‌ها در همه دسته‌ها و سطوح
• استفاده از حمایت‌های افراد مشهور(سیلیبرتی‌ها) و سایر ابزارهای بازاریابی سنتی به منظور ترویج مقاصد مورد نظر در کشور میزبان
نمودار زیر(۲)، به خوبی بیان می‌کند که خاورمیانه، آسیا و اقیانوسیه و نیز آفریقا روند رو به رشد ملایمی را در زمینه جذب توریسم در حال تجربه کردن هستند و آمریکا و اروپا نیز از روند نزولی در این زمینه پیروی می‌کنند، پیش بینی‌های حکایت از تداوم این روند برای بازه زمانی ۲۰۳۰ دارد.

نمودار۲: سهم مناطق مختلف از ورودی گردشگران(در سه بازه ۱۹۸۰؛ ۲۰۱۰ و ۲۰۳۰)

۳. شهرنشینی شتابان
در حال حاضر حدود ۵۰ درصد از جمعیت جهان در شهرها زندگی می‌کنند، با این حال، تا سال ۲۰۳۰، سازمان ملل متحد برنامه‌هایی را که ۴.۹ میلیارد نفر می‌توانند شهروندان باشند.
شهرنشینی و گردشگری دست به دست هم می دهند، زیرا ارتباط بین مقصد را افزایش می‌دهد و به نوبه خود باعث افزایش آگاهی می‌شود. با این حال، شهرنشینی سریع کنترل نشده، چالش‌های مهمی را برای دولت‌های محلی مانند ظرفیت محدود مالی برای تحویل زیرساخت، سرمایه گذاری در ارائه خدمات، برنامه‌ریزی مناسب و کمبود منابع ایجاد می‌کند. شهرنشینی برنامه‌ریزی شده و ناکارآمد می‌تواند منجر به نابرابری، آلودگی و الگوهای توسعه پُرهزینه گردد.
بنابراین، برای خاورمیانه مهم است که با توجه به شهرنشینی سریع خود، به منظور افزایش و حفظ قابلیت زندگی، پایداری و بهره وری از شهرها، دست به انتخاب‌هایی عاقلانه بزند.
• هر هفته ۱.۵ میلیون نفر به جمعیت شهرنشین جهان در حال افزوده شده است
• ۷۵ درصد منابع طبیعی جهان توسط شهرها مصرف می‌شود
• ۸۰ درصد گازهای گلخانه منتشر شده مربوط به فعالیت‌های انجام پذیرفته در شهرها است
در نقشه شماره(۲) می‌توان ملاحظه نمود که در افق سال ۲۰۳۰ نسبت شهرنشینی در کشورهای مختلف به چه شکلی خواهد بود.

نقشه۲:درصد جمعیت شهرنشین در افق۲۰۳۰

با توجه به مطالب مطرح شده بایستی گفت که گردشگری یکی از مهم‌‌ترین پدیده‌‌هایی است که در تغییر ماهیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جهان مورد توجه قرار گرفته است. همچنین با توجه به شرایط جغرافیایی کشور می‌توان گفت که گردشگری از معدود بخش هایی است که می‌‌تواند فرصت‌‌های مناسبی را برای تجارت با تمامی ملل جهان برای ما فراهم بیاورد. در واقع، این صنعت بایستی به عنوان فعالیتی در نظر گرفته شود که در عصر جدید، توان اثرگذاری بر فرآیند توسعه متوازن و خردورزانه در کشور را دارد، و باید مورد توجه سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان نظام سیاسی و مدیران اجرایی کشور قرار بگیرد. لذا بایستی با توجه به ظرفیت‌‌های موجود اقدام به برنامه ریزی(و الگو برداری در صورت نیاز) و اجرای طرح‌هایی نمود که جاذب گردشگران از سراسر جهان باشد.

PricewaterhouseCoopers. (2017). Global megatrends and their impact on the Middle East’s travel and tourism industry.

https://www.pwc.com/…/global-megatrends-impact-middle-east-travel-tourism-industr

نظر بدهید