چالش سیاست ارزی

0
1578

ناظراقتصاد: سیاستگذاران ارزی کشور در آغاز سال جدید در شرایط سخت و چالش‌برانگیزی قرار گرفته‌اند به طوری که سایه بازگشت تحریم‌ها در نتیجه خروج احتمالی امریکا از برجام موجب هجوم فعالان اقتصادی و سفته‌بازان به بازار ارز و افزایش نرخ ارز همراه با نوسانات زیاد شده است. اگرچه رشد چشمگیر نقدینگی در سال‌های اخیر نیز از دلایل اقتصادی افزایش تقاضای ارز و بالارفتن قیمت آن است اما می‌توان عامل اصلی را نااطمینانی از قیمت‌های آتی ارز پس از خروج احتمالی امریکا از برجام دانست. این عدم اطمینان نسبت به آینده موجب گسیل نقدینگی خفته (شبه پول) به بازار ارز شده و ادامه این روند می‌تواند به جهش‌های قابل توجه نرخ ارز نیز منجر می‌شود. در این شرایط تعیین سیاست ارزی بسیار سخت و چالش‌برانگیز است و لازم است بین سیاست بد و بدتر یکی را انتخاب کرد. سیاست بدتر همان سیاستی است که در سال ٩١ و در اوج تحریم‌ها بانک مرکزی وقت در پیش گرفت و آن هم تلاش برای ثابت نگه داشتن نرخ ارز بود که از طریق سهمیه‌بندی نرخ ارز این سیاست ادامه یافت و نتیجه آن ارز سه‌نرخی مرجع، مبادله‌ای و بازار آزاد بود که نتیجه آن ایجاد رانت بالا در بازار ارز بود و نتوانست نتایج مورد انتظار سیاستگذار ارزی را فراهم کند و به تخصیص غیربهینه ارز منجر شد. این سیاست همچنین نتوانست مانع تورم رکودی در اقتصاد ایران شود.تحریم‌ها در سال ٩١ سه تاثیر مستقیم بر بازار ارز داشتند:
جهش نرخ ارز
نوسانات نرخ ارز
شکاف بالای نرخ ارز رسمی و بازار آزاد.
در شرایط کنونی و در صورت بازگشت تحریم‌ها اگر سیاست‌های ارزی سال ٩١ ادامه یابد باید شاهد رخ دادن همین سه اثر باشیم اما با تغییر در سیاست ارزی می‌توان حداقل مانع ایجاد شکاف ارز بین نرخ رسمی و بازار آزاد شد و آن هم سیاست شناور کردن نرخ ارز در شرایط فعلی است. اگرچه این سیاست هم نمی‌تواند جلوی تاثیر افزایش نرخ ارز و نوسانات نرخ ارز را بگیرد اما حداقل می‌تواند مانع ایجاد شکاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد شده و فساد و رانت ارز چند‌نرخی را از بین ببرد. این سیاست همچنین می‌تواند منابع ریالی دولت برای تامین بودجه دولت را فراهم کند و حداقل دولت را وارد بحران عدم پرداخت بودجه نکند. همچنین با اعلام رسمی بانک مرکزی بر ایجاد نظام ارزی شناور، تولیدکنندگان انتظارات خود را مبتنی بر نظام ارزی جدید تثبیت می‌کنند.
این سیاست می‌تواند با سیاست حذف کامل تعرفه‌های گمرکی نیز همراه شود زیرا در شرایط افزایش نرخ ارز، برای جلوگیری از اثر شدید افزایش قیمت کالاهای وارداتی، سیاست حذف کامل تعرفه‌های گمرکی می‌تواند تا‌حدودی کمک‌کننده باشد و بدین‌ترتیب شرایط اقتصاد ایران برای تبدیل به یک اقتصاد باز را مهیا کند. در شرایط شناور شدن نظام ارزی و افزایش نرخ ارز می‌توان شاهد تقویت صادرات غیرنفتی کشور نیز بود. البته افزایش هزینه‌های تولیدکنندگان داخل که کالاهای واسطه‌ای و مواد اولیه وارد می‌کنند در هر صورت اجتناب‌ناپذیر است لذا بهتر است منابع دولت را به جای اتلاف برای صنایع ناکارآمد در جهت تقویت صنایع دارای مزیت رقابتی صرف کرد. ضمن اینکه افزایش نرخ ارز فرصت بسیار مناسبی برای کالاهای کشاورزی، سنتی و صنایع دستی کشور نیز فراهم می‌کند که می‌تواند به ارتقای درآمدهای مالیاتی دولت نیز کمک کند. در چنین فضایی لازم است اصلاحات نهادی-ساختاری شجاعانه‌ای صورت گیرد تا تهدید تحریم‌ها به فرصتی برای گذار اقتصاد ایران از یک نظام اقتصادی بسته با نظام اقتصادی باز فراهم شود. اول اینکه لازم است دولت و نهادهای شبه‌دولتی، اقتصاد را به مردم واگذار کنند و خود را از فعالیت‌های اقتصادی بیرون بکشند زیرا اقتصاد هرچه مردمی‌تر باشد کمتر می‌توان با تحریم نهادهای دولتی و شبه دولتی به آن آسیب وارد کرد. در این راستا لازم است از سرمایه‌گذاران ایرانی مقیم خارج هم با آغوش باز استقبال کرد و نگاه امنیتی به اقتصاد را کنار گذاشت. همچنین لازم است مجلس و دولت یک‌بار برای همیشه مشکل ویژه خواری و رانت‌خواری ژن‌های خوب را با تصویب قوانینی در‌راستای حمایت از آزادی فعالیت‌های اقتصادی حل کنند. در این راستا لازم است قوانینی چون شفافیت و انتشار اطلاعات اقتصادی دولتمردان و مقامات و قوانین ضد‌انحصار و ضد رانت با دقت تنظیم و تصویب و اجرایی شود. مساله مهم دیگر اصلاح نظام مالیاتی کشور است که در صورت پیاده‌سازی یک نظام مالیاتی کارا می‌توان بخش قابل‌توجهی از درآمدهای نفتی را به جای استفاده در امور مصرفی در زیرساخت‌هایی چون شیرین‌سازی آب دریا برای مقابله با بحران کم آبی کشور صرف کرد. در پایان باید گفت راهکار بلندمدت تضمین منابع ارزی کشور تنها از طریق تقویت تولید ملی دارای مزیت رقابتی و افزایش صادرات غیرنفتی امکانپذیر است و تقویت تولید ملی تنها در صورت مردمی‌سازی اقتصاد و رقابتی کردن فعالیت‌های اقتصادی از طریق از بین بردن رانت و انحصار دولتی و شبه‌دولتی حاصل می‌شود.

نظر بدهید