نگاهی به اثر بازگشت تحریم های آمریکا علیه ایران بر بازار نفت

0
75

ناظر اقتصاد : ۱۸ اردبیهشت ۱۳۹۷ (۸ مه ۲۰۱۸)، ایالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) خارج شد. در ادامه نیز رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد که بالاترین سطح تحریم‌ های اقتصادی را علیه ایران اعمال خواهد نمود.
وزارت خزانه‌ داری آمریکا نیز اعلام کرده تحریم‌ ها علیه ایران در دو دوره ۹۰ روزه و ۱۸۰ روزه اعمال خواهد شد. این بدان معناست که تحریم ها در دو موج عملیاتی خواهند شد: موج اول در آگوست ۲۰۱۸ (مرداد و شهریور ۹۷) و موج دوم در نوامبر ۲۰۱۸ (آبان و آذر ۹۷). موج دوم در درجه اول بخش انرژی و فروش نفت ایران را هدف قرار خواهد داد.
باتوجه به اهمیت ایران به عنوان چهارمین تولیدکننده پس از آمریکا، عربستان و روسیه (براساس آمار شرکت BP در سال ۲۰۱۸)، اثر تحریم ایران بر بازارهای جهانی نفت قابل اغماض نخواهد بود.

نمودار ۱: سهم کشورهای عضو اوپک از تولید این سازمان در آوریل ۲۰۱۸ (گزارش ماهانه آژانس بین المللی انرژی)

تحریم های نفتی

تحریم های آمریکا و اتحادیه اروپا در اواخر سال ۲۰۱۱ و اوایل سال ۲۰۱۲ بخش انرژی ایران را هدف گرفت و تا سال ۲۰۱۵ صادرات نفت ایران عملاً به نصف رسید. تحریم ها با محدود کردن سرمایه گذاری خارجی در ایران به بخش تولید نفت نیز ضربه زد. قیمت نفت در این مدت (تا تابستان ۲۰۱۴) در حدود بشکه ای ۱۱۰ دلار بود.
با رفع تحریم های نفتی در دی ماه ۱۳۹۶ (ژانویه ۲۰۱۶)، صادرات نفت ایران طی یک سال به میزان بیش از یک میلیون بشکه در روز افزایش یافت و به سطح پیش از تحریم رسید. اما تفاوت در این بود که قیمت نفت به نصف قیمت چند سال قبل رسیده بود.

نمودار ۲: تولید نفت ایران- میلیون بشکه در روز (گزارش آماری BP)

تحریم های نفتی

در حال حاضر اگرچه شرکت ها و بانک های اروپایی از تجارت با ایران طفره می روند، اما به نظر می‌رسد شرکت های آسیایی به ویژه شرکت های چینی تمایلی به توقف خرید نفت خود از ایران ندارند. در واقع آنها به دنبال استفاده از این فرصت هستند تا ضمن افزایش واردات نفت خود از ایران با تخفیف قیمت، در سرمایه گذاری های مستقیم به شرایط جذابتری دست یابند. شرکت ملی نفت چین (CNPC)، شریک توتال در پروژه گازی پارس جنوبی آماده است تا در صورت عقب نشینی غول فرانسوی، این پروژه را تصاحب نماید. باتوجه به جنگ تجاری اخیر میان پکن و واشنگتن، به نظر نمی‌رسد چین به سیاست های آمریکا در خاورمیانه توجه کند.
آژانس بین المللی انرژی در گزارش ماهانه خود در مه ۲۰۱۸ اعلام کرد که بازگشت تحریم های نفتی علیه ایران باعث شده تا “تمرکز تحلیلگران بازار نفت از عوامل بنیادین (عرضه و تقاضا) به سمت عوامل ژئوپلتیک تغییر کند”. ریسک ژئوپلتیک کنونی فشار افزایشی بر قیمت ها وارد می‌آورد. در واقع، زمانی که بازار مثلاً به دلیل عدم توانایی عرضه در تأمین افزایش تقاضا تحت فشار باشد، قیمت نفت به تحولات سیاسی حساستر می‌شود به ویژه اگر این تحولات تولیدکنندگان بزرگ را متأثر نماید. حتی پیش از اعلام تصمیم ترامپ در مورد برجام، بازار به انتصاب جان بولتن، از مخالفان سرسخت توافق با ایران و از مدافعان جنگ ۲۰۰۳ علیه عراق، به عنوان مشاور امنیت ملی واکنش نشان داده بود.
اگرچه محاسبه دقیق میزان افزایش قیمت نفت بر اثر ریسک ژئوپلتیک تحریم ایران تقریباً ناممکن است، اما آنچه که به وضوح مشاهده می‌شود این است که نااطمینانی درخصوص صادرات حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز ایران همراه با سایر نااطمینانی‌های موجود در بازار از جمله کاهش عرضه ونزوئلا به دلیل مشکلات داخلی، نگرانی‌های بیشتری در بازار ایجاد خواهد کرد.
از سوی دیگر، مشخص نیست از حالا تا نوامبر ۲۰۱۸ (موعد تحریم های نفتی)، خریداران بزرگ ایران از جمله اتحادیه اروپا بتوانند خریدهای خود را از کشورهای دیگری تأمین کنند. در تصمیم اخیر گروه موسوم به اوپک پلاس[۱] مبنی بر افزایش تولید و جبران کاهش تولید ایران نیز شفافیتی دیده نمی‌شود. روسیه و عربستان از بیان جزئیات دقیق طفره رفته‌اند و وزرای مختلف اوپک نیز تخمین‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. علاوه بر معلوم نبودن میزان افزایش تولید، توانایی این افزایش برای جبران کمبود ناشی از تحریم نفت ایران نیز محل سوال و تردید جدی است. این تردید به ویژه در صورت ادامه کاهش عرضه ونزوئلا بیشتر می‌شود.

 

[۱] اتحاد کشورهای اوپک و غیراوپک تولیدکننده نفت عمدتاً به رهبری عربستان از یک سو و روسیه از سوی دیگر

نظر بدهید