اندک‌های حیاتی و بسیار‌های کم اهمیت

0
194

ناظر اقتصاد: اصل ۲۰-۸۰ که به اصل پارتو (Pareto principle) معروف است، در صدد تبیین مفهوم «اندک‌های حیاتی و بسیارهای کم اهمیت» می‌باشد. بدین معنی که در هر امری، اندک‌های اولویت‌دار (۲۰ درصد) دارای اهمیت حیاتی و بسیارهای کم اهمیت (۸۰ درصد) دارای اهمیت ناچیز هستند. طبق این اصل “۲۰ درصد موضوعات اغلب مسئول ۸۰ درصد نتایج” هستند. در نظر داشتن این اصل به افراد و گروه‌ها کمک می‌کند دستاورد‌‌های بسیار بیشتر را با صرف منابع کمتر کسب نمایند. اصل ۲۰-۸۰ آشکار ‌می‌سازد که یک عدم تعادل میان علت‌ها و نتایج، داده‌ها و بازده‌ها و کوشش‌ها و پیشرفت‌ها وجود دارد. در واقع اصل ۲۰-۸۰ بر پایه اندیشه غیرخطی بودن جهان بنا شده است.

این اصل که یکی از جهان شمول‌ترین اصول حاکم بر طبیعت است دارای مصادیق بسیاری در جهان می‌باشد. ریچارد کوخ در کتاب کاربرد اصل پارتو می‌گوید: «با کار کمتر و تمرکز بیشتر بر موضوعات و کارهای با ‌اهمیت‌تر می‌توان به نتایج مطلوب رسید». برخی از مصادیق این اصل عبارت‌اند از:

۲۰ درصد زمان صرف شده بر روی کارها، ۸۰ درصد نتایج مورد نظر را حاصل می‌نماید.

۲۰ درصد از سرمایه‌گذاری‌ها، ۸۰ درصد سود یک پورتفوی را حاصل می‌نماید.

۲۰ درصد تخلفات، باعث ۸۰ درصد تصادفات رانندگی است.

۲۰ درصد تولیدات ۸۰ درصد ارزش افزوده را موجب می‌شوند.

تمرکز بر اولویت بندی برنامه‌ها

در این بین، با تشریح اهمیت اولویت ‌بندی می‌توان دریافت که مهم‌ترین ضعف در برنامه‌ریزی عدم توجه به اولویت بندی برنامه‌ها با توجه به محدودیت‌های مختلف در کشور است. بنابراین، باید دقت نمود که تمرکزگرایی در برنامه‌ریزی و متمرکز شدن بر اولویت‌ها از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. ضرورت تمرکز بر اولویت بندی عبارت‌اند از:

محدودیت منابع (زمان، بودجه، انرژی، مدیریت و …)

دشواری تخصیص منابع بین اهداف متعدد

پرهیز از ایجاد تعارض بین برنامه‌های مختلف

دشواری پیگیری و نظارت اهداف متعدد و پراکنده

معیارهای اولویت‌ بندی برنامه‌ها

برای دسته‌بندی برنامه‌ها بر حسب اولویت و اهمیت، معیارهای مختلفی وجود دارد که به برنامه‌ریزان برای اولویت ‌بندی و دسته‌بندی دقیق‌تر و مطمئن‌تر کمک می‌نماید. این معیارها می‌تواند با شرایط مختلف تغییر کند ولی در اصل، پایه و اساسی برای اولویت‌ بندی بین تمام برنامه‌ریزان و متخصصان جهانی محسوب می‌شوند. برخی از مهم‌ترین و پرکاربردترین اولویت‌ها در نظام برنامه ریزی عبارت‌اند از:

  1. ارزش استراتژیک برنامه‌ها
  2. اثر بخشی برنامه‌ها در تحقق اهداف استراتژیک
  3. هم‌راستایی و سازگاری برنامه‌ها

نتیجه‌گیری

باید توجه نمود که اصل ۲۰-۸۰ به ما می‌گوید: تنها هوشمندانه کار نکنید، بلکه هوشمندانه بر روی چیزهای درست و مهم کار کنید. ارزش اصل ۲۰-۸۰ برای مدیر این است که به او متذکر می‌شود اگر به ۲۰ درصد اولویت‌های مهم متمرکز شود، می‌تواند به ۸۰ درصد اهداف دست یابد. اما تمرکز بر تمامی اولویت‌ها ضامن دستیابی به نتایج بیشتر نیست.

یکی از چالش‌های نظام برنامه‌ریزی در جمهوری اسلامی ایران در تمامی سطوح کشوری و سازمانی «برنامه‌ریزی جامع»، «غیر اولویت‌دار» و «غیر هدفمند» است. برنامه‌ریزی مزبور، نمی‌تواند «اصل اولویت» و «مزیت‌های درونی» را مدنظر قرار دهد. از این رو، به رغم آنکه منابع دولت‌ها و سازمان‌ها(نهادها) محدود است، همواره «برنامه‌ها، طرح‌ها و پروژه‌های» فراوان تدوین و ارائه می‌شود.

نتیجه و برآیند قهری این وضعیت به شرح زیر است:

عدم تحقق کلان در برنامه‌های عملیاتی

فراوانی پروژه‌های نیمه تمام و ناموفق

اتلاف منابع انسانی، منابع مالی و منابع طبیعی

لذا این امر اثربخشی برنامه‌ها را دچار ابهام جدی و اساسی می‌نماید. برای برون رفت از تنگنای موجود می‌توان از مبانی و ساز و کارهای هوشمند برای اولویت‌بندی برنامه‌ها بهره‌گیری کرد.

بنابراین برنامه‌ها، طرح‌ها و پروژه‌های ارائه شده را می‌توان بر مبنای این چارچوب مفهومی و همچنین معیارهای سه‌گانه ذکر شده اولویت‌بندی نمود. با توجه به محدودیت منابع، باید برنامه‌هایی که دارای ارزش استراتژیک و قابلیت نیل به نتایج حداکثری را دارند، انتخاب نمود و با تمرکز بر آن‌ها پروژه‌ها را تدوین و اجرا کرد. بنابراین، با توجه به‌ اصل۲۰-۸۰ و به دلیل کمبود منابع، مناسب است سازمان‌ها به جای تمرکز بر برنامه‌های فراوان موجود، نسبت به بازنگری برنامه‌ها بر اساس معیارهای اولویت ‌بندی اقدام نمایند.