روند سرمایه‌گذاری خطرپذیر تا فصل سوم ۲۰۱۸

0
82

ناظر اقتصاد: سرمایه خطرپذیر سرمایه‌ای است که به همراه کمک‌های مدیریتی، در اختیار شرکت‌های جوان، کوچک، به سرعت در حال رشد و دارای آینده اقتصادی قرار می‌گیرد. سرمایه خطرپذیر، از منابع مهم تأمین مالی شرکت‌های کوچک و نوپا است. به بیان دیگر، می‌توان گفت شرکت‌های سرمایه‌گذاری پول و تجارب مدیریتی را در اختیار شرکت‌های در حال رشد قرار می‌دهند و آن‌ها هم این امکانات را برای تبلیغات، پژوهش، ایجاد زیرساخت و تولید محصول استفاده می‌کنند. شرکت سرمایه‌گذار را بنگاه وی سی (VC Firm) و پولی که به شرکت در حال رشد داده می‌شود سرمایه خطرپذیر (venture capital fund) گفته می‌شود. شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر عموماً در شرکت‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که به تکنولوژی جدیدی یا روش کار نوینی دست پیدا کرده باشند. این سرمایه‌گذاران در ازای پولی که سرمایه‌گذاری می‌کنند، سهام آن شرکت را تصاحب می‌کنند و از این طریق تولید ثروت می‌کنند. سرمایه مخاطره پذیر سرمایه‌گذاری شده عموماً هنگامی که سهام آن مبادله می‌شود نقد می‌شود.

فعالیت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر یک نقش واسطه‌ای میان استارت‌آپ‌ها/کسب‌وکارهای کارآفرینانه و سرمایه‌گذاران دارد. شرکت‌های واجد شرایط تأمین مالی سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر اغلب کوچک و جوان، خصوصی و شخصی هستند و معمولاً تمرکز اصلی آن‌ها در حوزه فناوری است. سرمایه‌گذاران خطرپذیر برخلاف سرمایه‌گذاران مراحل بعدی، ریسک بیشتری می‌کنند و به دنبال بازدهی سرمایه‌گذاری جذاب چندین برابر سرمایه اولیه خود هستند. این عایدی‌های عالی نتیجه ریسک بالاتر به دلیل عدم قطعیت دورنمای بازار و فناوری، مدیریت کم و یا بی‌تجربه و ناهمخوانی اطلاعات است. این سرمایه‌گذاران تلاش می‌کنند تا از طریق حمایت مدیریتی، تزریق سرمایه مرحله‌ای و یا فعالیت‌های کنترلی در هیئت‌ مدیره کسب‌وکار کارآفرینانه و اتحادیه‌ای با دیگر سرمایه‌گذاران، این خطرها را کمتر کنند (Bocken, 2015).

سرمایه‌گذاری خطرپذیر
شکل ۱: عملکرد سرمایه‌گذاری خطرپذیر؛ (ارنست و همکاران، ۲۰۰۵، ص.۲۳۴)

شکل (۱)، عملکرد کلی سرمایه‌گذاری خطرپذیر را نشان می‌دهد. پیکان‌های پررنگ بالای این شکل سه‌تایی سرمایه‌گذار-سرمایه‌گذاری خطرپذیر-استارت آپ مشارکت و فعالیت‌های اصلی را در این جانمایی بیان می‌کند. خطوط منقطع که نشان‌دهنده سهم تلویحی به اهداف راهبردی است تنها برای سرمایه‌گذاران راهبردی مانند شرکت‌های سهامی مرتبط است (همان). از آنجا که نتیجه فعالیت‌های مبتکرانه و نوآورانه قدری نامطمئن است، بانک‌ها اغلب رغبت کمتری برای سرمایه‌گذاری در این طرح‌ها نشان می‌دهند؛ از همین رو کارآفرینی که سرمایه کافی برای اجرای طرح خود ندارد و به موفقیت این طرح اطمینان نسبی دارد، به سراغ بازار سرمایه خطرپذیر می‌رود (باقری & محبوبی, ۱۳۸۳). سرمایه‌گذاران خطرپذیر، معمولاً منابع مالی شرکت‌های نوین، کوچک و به‌سرعت در حال رشد را تأمین می‌کنند و در مالکیت این شرکت‌ها سهیم می‌شوند. از جمله اقداماتی که توسط سرمایه‌گذاران خطرپذیر انجام می‌شود عبارت است از:

blueدر توسعه محصولات و خدمات نوین کمک می‌کنند.
blueبا مشارکت فعالانه خود برای شرکت موردنظر ارزش‌افزایی می‌کنند.
blueبا انتظار کسب سود فراوان خطر بیشتری را می‌پذیرند.
blueجهت‌گیری بلندمدت دارند.

نقش صندوق‌های سرمایه‌گذاری در تأمین مالی پروژه‌های خطرپذیر

یکی از زنجیره‌های اصلی سیستم ملی نوآوری، مجموعه صندوق‌های تأمین مالی خطرپذیر است. تأمین مالی خطرپذیر از ویژگی‌های خاصی برخوردار است که در ذیل به هشت ویژگی پرداخته و به شاخص اصلی عملکردی فعالیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر اشاره می‌گردد:

orangeمشارکت در مدیریت شرکت‌ها

نقش سرمایه‌گذاران خطرپذیر در تأمین منابع مالی خلاصه نمی‌گردد و آن‌ها نسبت به وضعیت عملکردی شرکت‌های سرمایه‌گذاری خود موضعی انفعالی خواهند داشت. این سرمایه‌گذاران به دلیل مشارکت در مالکیت شرکت‌های نوپا، خود را در قبال موفقیت آن‌ها متعهد می‌دانند و بیشترین سعی را دارند که با کمک به موفقیت شرکت‌های سبد سرمایه‌گذاری‌شان، سود سرمایه‌گذاری خود را افزایش دهند. این سرمایه‌گذاران که بیشتر افراد باتجربه و دارای شم تجاری بالا هستند، با اتکا به تجربه‌های حاصل از کمک به شرکت‌های مشابه، فعالانه وارد عرصه می‌شوند. ارتباطات فردی و سازمانی این سرمایه‌گذاران، در بیشتر مواقع راهگشای شرکت‌های نوپا است، زیرا مدیریت شرکت‌های نوپا بیشتر در اختیار کارآفرینان فنی است (کسانی که تجربه مدیریتی کافی ندارند) بازاریابی راهبردی و برنامه‌ریزی نیز از دیگر حوزه‌هایی است که این سرمایه‌گذاران در آن‌ها بسیار مؤثرند. بنابراین، سرمایه‌گذاران خطرپذیر با مشارکت در مدیریت شرکت‌های سرمایه پذیر نوپا، به ارزش افزایی می‌پردازند و نقش کارآفرینی آن‌ها چشم‌گیرتر از نقش تأمین‌کنندگی منابع مالی است.

orangeارزیابی مدیریتی

همان‌گونه که در تعریف منابع مالی خطرپذیر آمده است، این منابع بیشتر در شرکت‌های جوان و نوپایی سرمایه‌گذاری می‌شود که رشدی سریع دارند و به‌طور ذاتی به واحدهای اقتصادی مهمی تبدیل می‌شوند. اما تشخیص این توان ذاتی به‌هیچ‌وجه کار ساده‌ای نیست زیرا ممکن است این شرکت‌ها در مراحلی باشند که هنوز هیچ محصول واقعی یا بنگاه سازمان‌یافته‌ای وجود نداشته باشد. به همین دلیل، این‌گونه سرمایه‌گذاری‌ها با خطر فراوانی روبرو هستند. لذا لازم است در مرحله نخست ارزیابی بسیار دقیقی از این شرکت‌ها به عمل آید. مهم‌ترین شاخص ارزیابی شرکت‌های نوپا، وضعیت گروه مدیریتی آن‌ها است. بررسی وضعیت گروه مدیریتی به سبب ماهیت غیرملموس آن به تجربه و دانش فراوانی نیاز دارد و مهارت‌های خاصی ازجمله انسجام و وحدت، سابقه، تعهد، دانش تجاری، برخورداری از تمامی مهارت‌های تخصصی لازم و تمایل به پذیرش مشاور را می‌طلبد. انجام این ارزیابی‌ها، توانمندی‌های ویژه‌ای را از سوی صندوق‌های سرمایه‌گذاری در پی خواهد داشت.

orangeخطرپذیری

اهمیت سرمایه‌گذاری خطرپذیر در توسعه فنّاوری و رشد اقتصادی، بیشتر به ویژگی خطرپذیری بازمی‌گردد. کارآفرینانی که طرح و ایده نو در سر دارند و به موفقیت اقتصادی آن باور دارند به سبب عدم دسترسی به منابع مالی کافی در مسیر حرکت خود متوقف می‌شوند. ویژگی‌های خاص شرکت‌های کوچک و متوسط، دریافت منابع مالی از بانک‌‌ها و دیگر کانال‌های سنتی تأمین مالی را برای پروژه‌های پرخطر مبتنی بر فنّاوری پیشرفته بسیار دشوار کرده است. خطرپذیری از ویژگی‌های اصلی سرمایه‌گذاری‌های خطر‌پذیر بشمار می‌رود و نقش بسزایی در توسعه فنّاوری دارد. خطرپذیری به مجموعه شرایط وابسته است که یکی از آن‌ها ایجاد مشوق‌هایی برای کارکنان صندوق‌هاست تا در قبال سرمایه‌گذاری‌های مطمئن پاداش دریافت نمایند و در قبال شکست بی‌تفاوت نباشند.

orangeمشارکت در مالکیت شرکت‌ها

مشارکت در مالکیت شرکت‌ها از ویژگی‌های اصلی و ماهیتی سرمایه‌گذاری خطرپذیر بشمار می‌رود. وام دادن با مفهوم سرمایه‌گذاری خطرپذیر همخوانی ندارد و خلأ موجود در تأمین مالی پروژه‌های نوآورانه و مبتنی بر فنّاوری‌های پیشرفته را پر نمی‌کند. زمانی که صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر در مالکیت شرکت‌ها سهیم می‌شوند، از هر ابزاری برای کمک به موفقیت این شرکت‌ها استفاده می‌کنند. مشاوره‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی در کمک به شرکت‌های نوپا مبتنی بر فناوری مطرح می‌گردد. این کار به معنای پیوند نظام‌مند ایده و تخصص کارآفرینان جوان باتجربه و شم تجاری کارشناسان صندوق‌های مالی است که این پیوند می‌تواند ضامن تجاری‌سازی موفق نوآوری‌های فنّاوری در کشور و به عبارتی تحقق اهداف توسعه فناوری باشد.

orangeانگیزه سودآوری

در تعریف سرمایه‌گذاری خطرپذیر آمده است: «پذیرش خطر بالا که به امید کسب سود فراوان صورت می‌گیرد». مطمئناً، پذیرش خطر باید باانگیزه کسب سود بیشتر همراه باشد، در غیر این صورت می‌توانند به نرخ بانکی یا دیگر سرمایه‌گذاری‌های مطمئن (مانند اوراق قرضه ) بسنده کنند. بنابراین کسانی که سرمایه خود را در طرح‌های نوآورانه و در عرصه فنّاوری‌های پیشرفته در معرض خطر قرار می‌دهند، مطمئناً باید برنامه نسبتاً طولانی برای کسب سود بیشتر داشته باشند. سود موردنظر صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، از محل افزایش ارزش سهم مالکیت آن‌ها در زمان فروش حاصل می‌شود نه از راه درآمد جاری شرکت‌ها. با اطمینان می‌توان گفت که هرگاه،‌ از انگیزه سودآوری صندوق‌های مالی سرمایه‌گذاری چشم‌پوشی شود، این صندوق‌ها به مرور از خطرپذیری فاصله می‌گیرند و در نهایت به پرداخت‌ وام‌های مطمئن می‌پردازند.

orangeتوجه به شرکت‌های نوپا

سرمایه‌گذاری خطرپذیر می‌تواند در مراحل مختلف رشد شرکت‌ها صورت پذیرد. این مراحل را می‌توان به مراحل ابتدایی، رشد و گسترش تقسیم کرد. این نوع سرمایه‌گذاری طیف وسیعی است که در یک‌سوی آن خطر و ناامنی به بالاترین حد خود می‌رسد و افق زمانی خروج از سرمایه‌گذاری نیز طولانی‌تر می‌شود. در مرحله ابتدایی معمولاً کارآفرینانی با ایده‌ها و نوآوری‌های جالب وجود دارند و در بسیاری از موارد، حتی ساماندهی مناسبی در قالب شرکت ندارند. پس ارزیابی ظرفیت این طرح‌ها بسیار دشوار است و خواهان مهارت‌های ویژه‌ای با افق زمانی سودآوری حداقل هفت‌ساله هست. در سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در شرکت‌های ثبات یافته با ارزیابی آسان‌تر و سود کمتر همراه هست. در کل تأثیر سرمایه‌گذاری بر توسعه فنّاوری و ارتقای کارآفرینی زمانی پررنگ‌تر می‌شود که جهت‌گیری اصلی آن به‌سوی آغاز طیف یعنی سرمایه‌گذاری در مراحل ابتدایی رشد شرکت‌ها یا همان شرکت‌های نوپا و نوآور است.

orangeدیدگاه بلندمدت

خطرپذیری برای کسب سود بدون در نظر داشتن دیدگاه بلندمدت امکان‌پذیر نیست. اساساً دیدگاه کوتاه‌مدت در توسعه فنّاوری جایی ندارد و اگر دیدگاه کوتاه‌مدت بر صندوق‌های سرمایه‌گذار حاکم شود، این صندوق‌ها از مفهوم سرمایه‌گذاری خطرپذیر دور می‌شوند و در راستای اهداف توسعه فنّاوری گام بر نخواهند داشت و عملکرد آن‌ها مانند موسسه‌های مالی و بانک‌ها می‌شود.

orangeمدیریت حرفه‌ای

لازمه سرمایه‌گذاری خطرپذیر تأمین مالی شرکت‌های نوپا و مبتنی بر فنّاوری است. تصمیم‌گیری درباره انتخاب پروژه‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری از اهمیت خاصی برخوردار است و باید به‌گونه‌ای باشد که بازگشت سرمایه را در بالاترین اندازه برساند و از خطر موجود به میزان زیادی بکاهد. سرمایه‌گذاران خطرپذیر باید خدمات دارای ارزش‌افزوده را به شرکت‌های پذیرای سرمایه ارائه کنند، خدماتی مانند:

blueپیاده‌سازی مفاهیم مدرن مدیریت بنگاه
blueیکپارچه‌سازی منابع اطلاعاتی برای برنامه‌ریزی بازار و برنامه‌ریزی راهبردی
blueتأمین مالی اولیه و تأمین مالی مجدد
blueمشاوره مالی
blueشناسایی سرمایه‌گذاران راهبردی
blueطراحی برنامه‌هایی برای عرضه ابتدایی سهام در بازار بورس
blueبنابراین سرمایه‌گذاری خطرپذیر باید در قالب سرمایه‌گذاری حرفه‌ای دنبال شود.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر در فصل سوم ۲۰۱۸

سه‌ماهه سوم سال ۲۰۱۸، فصلی بسیار پربار برای سرمایه‌گذاری خطرپذیر در جهان بوده است، طبق آخرین آمار موجود در این سه‌ماهه بیش از ۷۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خطرپذیر در مراحل مختلف چرخه عمر کسب‌وکارها انجام‌شده است، این میزان سرمایه‌گذاری حدود ۷ برابر بیش از چیزی است که در سال ۲۰۱۰ انجام‌شده بود. با توجه به روند موجود، به نظر می‌رسد که محدودیتی برای میزان سرمایه‌گذاری وجود ندارد.

روند متوسط حجم قراردادها جهانی برای بازه زمانی۲۰۱۰-۲۰۱۸ بر اساس مراحل مختلف چرخه عمر در نمودار زیر نشان داده‌ شده است. چنانچه ملاحظه می‌شود، سرمایه‌گذاری در مراحل ابتدایی کسب‌وکار شامل بذرپاشی و مرحله اولیه در سال‌های قبل موردتوجه سرمایه‌گذاران بوده است. اما وقتی روند را نگاه می‌کنیم متوجه خواهیم شد که هر چه از سال ۲۰۱۰ فاصله می‌گیریم تمایل سرمایه‌گذاران به سرمایه‌گذاری در مراحل بعدی (رشد) کسب‌وکارها بیشتر و بیشتر شده است.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر
نمودار ۱: متوسط حجم قراردادها جهانی برای بازه زمانی۲۰۱۰-۲۰۱۸
KPMG 2018

بخش‌های سرمایه‌گذاری شده

بیش‌ترین میزان سرمایه‌گذاری خطرپذیر انجام‌شده مربوط به صنعت نرم‌افزار هست که ازنظر تعداد و هم ازنظر مبلغ سرمایه‌گذاری شده نسبت به انواع دیگر صنایع در جایگاه بالاتری قرار دارد. نکته مهم این است که روند سرمایه‌گذاری خطرپذیر در صنعت نرم‌افزار در بازه زمانی ۲۰۱۳-۲۰۱۸ ثابت بوده و همیشه نسبت به سایر صنایع سرمایه‌گذاری بیشتری روی این بخش انجام‌شده است. در سال ۲۰۱۸ در هر دو شاخص تعداد و مبلغ سرمایه‌گذاری شده بیش از ۴۰ درصد به بخش نرم‌افزار تعلق داشته است. این بخش در سال ۲۰۱۷ نیز بیش از ۴۰ درصد سهم بازار را در اختیار خود داشته است.

روند سرمایه‌گذاری در شرکت‌هایی که برای اولین بار می‌خواهند سرمایه جذب کنند

آمارها نشان می دهد که در سه ماهه سوم سال ۲۰۱۸ پایین‌ترین حد سرمایه‌گذاری انجام‌شده بر روی کسب‌وکارهایی که برای اولین می‌خواهند از سرمایه‌گذاری خطرپذیر استفاده کنند در طی دهه اخیر در همین سال (۲۰۱۸) اتفاق افتاده است. دلایل متعددی را می‌تواند برای پایین بودن میزان سرمایه‌گذاری بار اول برشمرد: نخست این‌که، باوجود میزان زیاد سرمایه در دسترس سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری‌های پر ریسک تمایل زیادی ندارند (برندها، کسب‌وکارهای جدید). دوم، دستاوردهای عظیم در بازارهای عمومی احتمالاً سرمایه‌گذاران فرشته را از عرصه‌های بالایی که از فرصت‌های نوآورانه حمایت می‌کنند منصرف می‌کند.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر
نمودار ۲: تعداد و میزان سرمایه‌گذاری در کسب‌وکارهایی که برای بار نخستین سرمایه جذب کرده‌اند
KPMG 2018

سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در تک‌شاخ‌ها

استارت‌آپ‌های تک‌شاخ کسب‌وکارهایی با مالکیت خصوصی هستند که ارزش آن‌ها بالای ۱ میلیارد دلار است (Koetsier, 2016) در فرهنگ استارت آپی جهان، به استارت آپ‌هایی که بتوانند وضعیت مناسبی ازنظر کیفیت و ارزش مالی داشته باشند، استارت آپ تک‌شاخ‌ یا (Unicorn Startup) گفته می‌شود. این لغت اولین بار در سال ۲۰۱۳ توسط سرمایه‌گذاری به نام آیلین لی ارائه شد. تک‌شاخ‌ها ویژگی‌های نسبتاً یکسانی داشته‌اند. به‌طور مثال ۹۴ درصد توسط مردها راه‌اندازی شدن و اکثر آن‌ها چهار سال فعالیت مداوم با هزینه‌های بسیار داشته‌اند تا تبدیل به یک تک‌شاخ شده‌اند. ازجمله بزرگ‌ترین استارت آپ‌های تک‌شاخ ، می‌توان به Ubr ، Xiaoi ، Airbb ، Dropbox و Pinterest اشاره کرد. به‌طور مثال، Uber یک استارت آپ تک‌شاخ آمریکایی است که در حوزه حمل‌ونقل فعالیت دارد و بیش از ۶۸ میلیارد دلار ارزش دارد.

همان‌گونه که در نمودار زیر قابل‌ملاحظه است، در سال ۲۰۱۸ بر روی ۴۲ کسب‌وکار تک‌شاخ‌ سرمایه‌گذاری خطرپذیر انجام‌شده است. چنانچه قابل ‌ملاحظه است، میزان سرمایه‌گذاری انجام‌ شده (برای تک‌شاخ‌ها) در شش‌ماهه دوم ۲۰۱۸ به بیش‌تری میزان خود در بازه ۲۰۱۰-۲۰۱۸ رسیده است. ازنظر مبلغ سرمایه‌گذاری شده نیز در شش‌ماهه سوم سال ۲۰۱۸ حدود ۲۲ میلیارد دلار در تک‌شاخ‌ها سرمایه‌گذاری انجام‌شده است که البته این میزان نسبت به سال ۲۰۱۵ که بیش از ۲۸ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری انجام‌شده بود، مبلغ کمتری است. همچنین ذکر این نکته لازم است که تمایل سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری بر تک‌شاخ‌های موجود بیشتر از تک‌شاخ‌هایی است که به‌تازگی از مرحله استارت آپی وارد تک‌شاخی شده‌اند.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر
نمودار ۳: روند سرمایه‌گذاری در تک‌شاخ‌ها(۲۰۱۰-۲۰۱۸)
KPMG 2018

نتیجه‌گیری

هدف از تدوین گزارش حاضر بررسی سرمایه‌گذاری خطرپذیر(VC) در جهان بود. از همین روی پس از بررسی مبانی نظری، به بررسی روند این نوع سرمایه‌گذاری‌ها با استفاده از آمارهای موجود در سطح بین‌المللی پرداخته شد. یافته‌های تحقیق حکایت از این دارد که سرمایه‌گذاری خطرپذیر در طول چند سال اخیر روندی صعودی به خود گرفته است. به‌گونه‌ای که در نیمه دوم سال ۲۰۱۸ بیش از ۷۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذار خطرپذیر انجام‌گرفته است. بیش‌ترین میزان سرمایه‌گذاری خطرپذیر انجام‌شده مربوط به صنعت نرم‌افزار است که از نظر تعداد و هم ازنظر مبلغ سرمایه‌گذاری شده نسبت به انواع دیگر صنایع در جایگاه بالاتری قرار دارد. همچنین گزارش حاضر حکایت از این دارد که در سال ۲۰۱۸ حدود ۲۲ میلیارد دلار در تک‌شاخ‌ها سرمایه‌گذاری انجام‌ شده است.

نظر بدهید