اقتصاد دوره پهلوی : ۱۳۵۷-۱۳۳۳

0
87

ناظر اقتصاد: در سال ۱۳۳۳ ایران چهارمین کشور تولید کننده نفت و دومین صادرکننده بزرگ آن بود. اقتصاد دوره پهلوی منجر به ۴ برابر شدن قیمت نفت گردید و درآمد‌های نفتی ایران به ۳۴ میلیون دلار در ۱۳۳۳ و ۵ میلیارد دلار در سال ۱۳۵۳-۱۳۵۲ و ۲۰ میلیارد دلار در سال ۱۳۵۵-۱۳۵۴ افزایش یافت. درآمد نفتی ایران طی ۲۳ سال در مجموع به ۵۵ میلیارد دلار بالغ گردید. در این رابطه می‌توانید مقاله اقتصاد ایران در سال ۹۸ را مطالعه نمایید.

درآمدهای ارزی در اقتصاد دوره پهلوی

۶۰ درصد منابع دولت و ۷۰ درصد درآمد ارزی از نفت تامین می‌شد. بودجه نظامی ۱۲ برابر شد و سهم آن از بودجه از ۲۴ به ۳۵ درصد افزایش یافت.

وابستگی صنایع به شاه در اقتصاد دوره پهلوی

۸۵ درصد شرکت‌های فعال در حوزه‌هایی مثل بیمه، بانکداری، تولیدی، و ساخت و ساز شهری در اختیار خانواده‌های وابسته به شاه بودند.

الگوی توسعه مورد نظر رژیم سرازیر کردن ثروت نفتی به سوی نخبگان وابسته به دربار بود که بعدها کارخانه‌ها، شرکت‌ها و واحدهای کشت و صنعت متعددی را تاسیس کردند. ثروت به لحاظ نظری به صورت قطره‌ای به پایین جریان می یافت، اما در عمل هم چنان به بالا چسبیده بود و مسیرش به سوی رده‌های پایین‌تر نردبان اجتماعی روز به روز کمتر می‌شد.

اقتصاد دوره پهلوی : 1357-1333

توزیع درآمد در اقتصاد دوره پهلوی

در دهه ۱۳۳۰ ایران یکی از مشکل‌دارترین کشورهای جهان سوم به لحاظ توزیع نا‌برابر درآمد‌ها بود. براساس گزارش سازمان بین‌المللی کار در دهه ۱۳۵۰، ایران به یکی از بدترین کشورهای جهان در زمینه نابرابری تبدیل شد. مطابق این ارزیابی در سال‌های ۱۳۳۹-۱۳۳۸ بیش از ۳۵ درصد از مجموع هزینه‌ها مربوط به ۱۰ درصد بالایی ثروتمندها و تنها ۱.۷ درصد از هزینه‌ها مربوط به ۱۰ درصد گروه‌های بسیار فقیر بود. ارقام مربوط به سال‌های ۵۳-۵۲ وضعیت وخیم‌تری را نشان می‌دهد. برمبنای این بررسی، ۳۷.۹ درصد از هزینه‌ها مربوط به دهک بالایی جمعیت ثروتمند کشور است در حالی که این رقم برای ۱۰ درصد پایین جامعه فقیر، تنها ۱.۳ درصد بوده است.

ایران پس از دو دهه یکی از بدترین کشورها در بخش نرخ مرگ و میر کودکان و نسبت پزشک به بیمار در خاورمیانه بود. افزون بر این، ۶۸ درصد از جمعیت بزرگسال بیسواد بودند، ۶۰ درصد از کودکان نمی‌توانستند دوره دبستان را به صورت کامل طی کنند و تنها ۳۰ درصد از داوطلبان کنکور می‌توانستند وارد دانشگاه شوند. در این میان شمار افراد متقاضی تحصیل در خارج از کشور رو به رشد بود. در دهه ۱۳۵۰ شمار پزشکان ایرانی مستقر در نیویورک بیشتر از شهرهای غیر از تهران بود.

فرار مغزها در اقتصاد دوره پهلوی

اصطلاح فرار مغزها نخستین بار برای ایران به کار گرفته شد. در روستاها کار خاصی انجام نشده بود؛ اعظم روستاها بدون برق، مدرسه، آب لوله‌کشی، راه و سایر امکانات رفاهی بودند. وضعیت روستاها باعث شد ایران که در دهه ۱۳۴۰ یکی از صادرکنندگان مواد غذایی بود در نیمه های دهه ۱۳۵۰، سالانه ۱ میلیارد دلار برای واردات محصولات کشاورزی هزینه کند.

جایگاه پایتخت در اقتصاد دوره پهلوی

در نیمه ۱۳۵۰ تهران با جمعیتی کمتر از ۲۰ درصد جمعیت کشور، بیش از ۶۸ درصد از کارمندان دولت، ۸۲ درصد از شرکت‌های ثبت شده، ۵۰ درصد از تولید صنعتی ، ۶۶ درصد از دانشجویان، ۵۰ درصد پزشکان، ۴۲ درصد از شمار تخت های بیمارستانی،۴۰ درصداز سینماروها،۷۰ درصد از مسافران به خارج از کشور، ۷۲ درصد از نشریات و ۸۰ درصد از خوانندگان روزنامه‌ها را در خود جای داده بود. از هر ۱۰ نفر جمعیت تهران، یک نفر خودروی شخصی داشت، در حالی که این نسبت برای دیگر مناطق ۹۰ به یک بود.

در مجموع، وضعیت ایران به طور کلی به مراتب بدتر از کشوری مانند سوریه بود که نه نفت و نه ثبات سیاسی داشت، به این دلیل که شاه برای توسعه کشور هرگز تلاش جدی نکرده بود. ثروت کشور بیشتر به سوی خودروهای شخصی و نه اتوبوس ،کالا‌های مصرفی و نه بهداشت عمومی، و به سوی سربازان پلیس کشور و نه آموزگاران، سرازیر می‌شد.

نظر بدهید