اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

هادی غفارپور

0
172

ناظر اقتصاد: در این گزارش اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور مورد بررسی قرار می‌گیرد و پیشنهادهایی به منظور بهبود آن ارائه می‌شود. واژه اکوسیستم اولین بار توسط تنزلی ۱۹۳۵ استفاده شد کسی که بیان کرد موجودات زنده نمی‌توانند از محیط زیست و محل سکونت در معنای وسیع کلمه جدا باشند.

اکوسیستم به پیچیدگی ارگانیسم‌ها و محیطی که با آن در تعامل می‌باشند، اشاره دارد. ارگانیسم‌ها ( انسان یا دیگر موجودات) به واسطه محیطشان تحت تاثیر قرار می‌گیرند. این‌گونه مطالعه سیستماتیک از محیط ریشه در علوم زیستی دارد.

همچنین منشأ واژه اکوسیستم از اکولوژی است اکولوژی انسان اصطلاحی است که اخیراً در قلمرو جغرافیدان‌ها و جامعه‌شناسان گسترش یافته است. اصطلاح اکولوژی اجتماعی نیز به طور اساسی از تلاش‌های دانشمندان رفتاری استنتاج شده است که پرسش‌هایشان را به سمت کامل کردن بیشتر دیدگاه تعامل بشر با محیط اجتماعی و فیزیکی‌اش هدایت می‌کنند. بنابراین نگرش اکوسیستم، مطالعه فرضیات رفتار بشری در چارچوبی از تعامل‌هایی است که بین افراد و محیط‌هایشان رخ می‌دهد (رضوان قمبرعلی و همکاران،۱۳۹۳).

امروزه اصطلاح اکوسیستم، در بخش‌‎های مختلف کاربرد دارد از جمله اکوسیستم کارآفرینی ، اکوسیستم اقتصادی و موارد دیگر و معنای آن از تعریف زیست شناسی آن فراتر رفته و کاربردها متفاوتی پیدا کرده است. در این بخش به معرفی و بررسی اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور پرداخته شده و بازیگران آن مورد بررسی قرارگرفته‌اند.

بازیگران اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

یکی از نکات مهم در شناسایی بازیگران یک اکوسیستم تعیین مرزهای اکوسیستم می‌باشد. در این بخش سعی شده تا حد امکان مرزها نه محدود و نه بسیار باز تعریف شود. در تعریف اکوسیستم صادراتی غیرنفتی کشور می‌توان این‌گونه بیان کرد: اعضا و بازیگرانی که با تعامل و ارتباط با یکدیگر باعث ایجاد توسعه صادراتی غیرنفتی کشور می‌شوند. این بازیگران به شرح زیر می‌باشند:

  • سازمان توسعه تجارت ایران
  • گمرک جمهوری اسلامی ایران
  • مناطق آزاد ایران
  • شرکت‌های مدیریت صادرات
  • بانک توسعه صادرات
  • وزارت امور خارجه
  • اتحادیه‌ها و تشکل‌های صادراتی
  • نمایشگاه‌های بین‌المللی و اختصاصی
  • تولیدکنندگان و اصناف
  • نظام حمل ونقل
  • دانشگاه‌ها و موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی
  • اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران
  • رایزن بازرگانی
  • تشکل‌های صادراتی
  • صندوق ضمانت صادرات
  • صندوق توسعه ملی
اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور
شکل ۱- نمایی از اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

در واقع تعامل بازیگران یک اکوسیستم و اینکه آن‌ها در یک حوزه یک هدف مشخص را دنبال کنند از مسائل مهم حوزه اکوسیستم است. از آن مهم‌تر توجه به رشد طبیعی در اکوسیستم است. در کشور در زمینه رشد صادرات غیرنفتی رویکرد مکانیکی نسبت به رشد اکوسیستم وجود دارد. در رشد مکانیکی به زیرساخت‌ها توجه نمی‌شود و به صرف افزایش منابع و حمایت‌ها و بازیگران انتظار رشد وجود دارد.

اگر به یک گیاه نور طبیعی نرسد و خاک مناسب برای رشد آن وجود نداشته باشد چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ که معادل آن در صادرات اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور می‌توان مشاهده کرد، نبود امکانات و زیرساخت‌های مبادلات مالی و نبود زیرساختهای حمل و نقل و ضعف کشور در موضع بازرگانی به دلیل عدم عضویت در سازمان‌ و پیمان‌های تجاری از این موارد می باشند.

حال با این شرایط اگر به آن گیاه به جای اینکه یک‌بار در روز آب داده شود، سه بار آب داده شود اتفاق خاص نمی‌افتد. همچنین در برخی مواقع این منابع و حمایت‌ها‌ به علف‌های هرزی که کنار آن گیاه وجود دارد می‌رسد که در کشور با توجه به رانت‌های موجود و وجود دلال در این زمینه این اتفاق دور از انتظار نیست.

همچنین کمبود سازمان‌های حمایتی در خارج از کشور که بتوانند به این تعادل در اکوسیستم‌ صادرات غیرنفتی کشور کمک کنند، موضوع بسیار مهمی است آنچه مشخص است صرف وجود یک رایزن بازرگانی در یک سفارت خانه کفایت نمی‌کند و قاعدتاً با این شرایط با افزایش سازمان‌های دیگر در زمینه توسعه صادرات غیرنفتی در کشور نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود.

پیشنهادهایی به منظور بهبود عملکرد اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

در این گزارش به معرفی بازیگران اکوسیستم صادرات غیرنفتی پرداخته شد. در ادامه گزارش پیشنهاد‌هایی به منظور بهبود عملکرد اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور ارائه می‌شود. از آنجا که تحلیل‌های انسانی همواره با خطا و سوگیری همراه است و از طرفی هیچ مدل مدیریتی تمام واقعیت یک سیستم را انعکاس نمی‌دهد، احتمال دارد برخی پیشنهاد‌ها و نتیجه‌گیری‌های ارائه شده دارای نواقصی باشد؛ اما امیدواریم این نوع نگاه بتواند مفید باشد.

یکی از مشکلات صادرات نفتی در کشور تعدد سازمان‌ها و تشکل‌های مختلف در کشور در زمینه صادرات و عدم یکپارچگی این سازمان‌ها می‌باشد که باعث ضعف در عملکرد این اکوسیستم شده است. پیشنهاد‌هایی در زمینه بهبود عملکرد اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور به شرح زیر است:

ایجاد کمیته‌ای از بازیگران اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

با اطلاعات موجود به نظر می‌رسد مدیریت اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور زیر نظر وزارت صنعت، معدن و تجارت است. و متولی اصلی آن سازمان توسعه تجارت می‌باشد. در واقع در اینجا منظور از مدیریت، هماهنگی و برنامه ریزی مناسب و ایجاد رابطه مناسب بین اجزا اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور است که تعدد زیاد این اجزا و تفاوت حوزه‌های کاری آن‌ها و ماهیت خصوصی و دولتی آن‌ها باعث دشواری در مدیریت این اکوسیستم می‌شود.

پیشنهاد می‌شود کمیته‌ای در زمینه تسهیل و ایجاد تعامل بیشتر بین بازیگران اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور ایجاد شود که در آن نماینده‌ای از هر عضو اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور حضور داشته باشند که هماهنگی‌های لازم در این زمینه ایجاد شود و از فعالیت‌های موازی جلوگیری شود و نقاط اهرمی در اکوسیستم شناسایی شوند.

باید به این نکته توجه داشت شد که وجود فضای رقابتی خود پیش نیاز و پایه اصلی توسعه صادرات غیرنفتی کشور است. مدیریت هرچه بهتر اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور بدون توجه به این زیرساخت نمی‌تواند باعث توسعه پایدار شود.

البته ایران در حال حاضر در زمینه برخی محصولات مانند فرش، زعفران، پسته و برخی محصولات تند مصرف دارای مزیت رقابت جهانی می‌باشد و به‌ علت ضعف در اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور نتوانسته جایگاه مناسب جهانی خود را پیدا کند. در اولویت قرار دادن بهبود صادراتی این محصولات که معمولاً آمیخته با فرهنگ ایرانی و اسلامی کشور است و رساندن این محصولات به جایگاه مناسب جهانی‌شان می‌تواند باعث بهبود هر چه بیشتر ذهنیت جهانی نسبت به صنعت کشور شود.

ایجاد سینرژی و از بین بردن موازی کاری در اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

ایجاد سینرژی در بخشی از فعالیت‌های اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور ضروری است. بحث هم‌راستا بودن دیپلماسی سیاسی و تجاری کشور سال‌ها است مورد بحث می‌باشد ایجاد این همراستایی می‌تواند در توسعه صادرات بسیار تاثیرگذار باشد.

همچنین مابقی تصمیمات و اقدامات انجام شده می‌تواند هم‌راستا باشد به‌عنوان مثال هماهنگ و هم‌راستا بودن بانک توسعه صادرات و صندوق ضمانت صادرات و صندوق توسعه ملی به ‌عنوان بازیگران در بخش‌‎های مالی و اعتباری اکوسیستم می‌تواند باعث بهره‌وری بیشتر و هرز نرفتن منابع شود.

اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

استفاده از اتوماسیون‌های الکترونیکی اداری در اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

استفاده از اتوماسیون‌های الکترونیک در انجام فرایندهای اداری در فرایندهای داخلی و خارجی بازیگران اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور می‌تواند باعث سرعت بیشتر و ایجاد شفافیت و کاهش هزینه‌ها در انجام فرایندها شود که نمونه موفق آن هم اکنون در گمرک کشور استقرار یافته است. البته در وهله اول باید فرایندهای داخلی و خارجی بازبینی و در صورت نیاز اصلاح شوند.

ایجاد شاخص‌های مناسب برای سنجش و کنترل عملکرد اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

برای سنجش عملکرد اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور باید شاخص‌های کمی و کیفی مناسبی در نظر گرفت آنچه مشخص است برخی عوامل خارج از کنترل اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور است. تعریف شاخص‌های مناسب باعث ایجاد کنترل و سنجش عادلانه اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور می‌شود. البته این نوع نگرش اکوسیستمی خود باعث بررسی تأثیرگذاری عوامل خارجی بر روی توسعه صادرات کشور و تحلیل درست این اثرگذاری‌ها می‌شود، در زمانی که سازمان‌ها به‌صورت تکی بخواهند نقش ایفا کنند.

اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

بالا بردن وزن بخش خصوصی در اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

بالا بردن وزن بخش خصوصی در اکوسیستم صادراتی کشور باعث ایجاد تعادل بیشتر در اکوسیستم می‌شود و این خود می‌تواند باعث شود که برخی از فعالیت‌های تصدی‌گری از دولت به بخش خصوصی واگذار شود. همچنین توجه ویژه به نقش بخش خصوصی و تعاونی در فعالیت‌های اقتصادی در اسناد و قوانین بالادستی و راهبردی کشور وجود دارد.

تقسیم مناسب وظایف در اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

شناخت بیشتر و دقیق‌تر اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور باعث می‌شود که وظایف به درستی بین اعضای آن تقسیم شود و منابع به‌درستی مدیریت و تخصیص داده شوند. به ‌عنوان مثال به نظر می‌رسد فعالیت‌های در نظرگرفته شده برای یک رایزن بازرگانی بیش از توان یک رایزن بازرگانی با توجه به منابع در اختیار او است.

نظر بدهید