تاثیر نوسانات نرخ ارز در اقتصاد و فعالیت کسب و کارها

0
3592

ناظر اقتصاد: به پول‌های خارجی ارز (Exchange) گفته می‌شود. ارز عموماً نوع پذیرفته‌شده‌ای از پول است که شامل سکه و اسکناس‌های کاغذی می‌شود و توسط دولت توزیع شده و در داخل اقتصاد گردش دارد. ارز که به عنوان واسطه مبادله کالا و خدمات مورد استفاده قرار می‌گیرد، پایه و زیربنای کسب‌وکارها به حساب می‌آید. نوسانات نرخ ارز به لحاظ نظری و عملی، می تواند بر تصمیم‌گیری ها و عملکرد کسب و کارها تاثیر بگذارد.

نوسانات نرخ ارز

نوسانات نرخ ارز به لحاظ نظری و عملی، می تواند بر تصمیم‌گیری ها و عملکرد کسب و کارها تاثیر بگذارد. هنگامی که یک کسب و کار با بی ثباتی نرخ ارز رو به رو باشد، نمی‌تواند پیش بینی های لازم را به صورت دقیق انجام دهد و برنامه ریزی برای آینده در این شرایط بسیار دشوار و نامطمئن می شود.

عملکرد کسب وکارها، عملکرد کلی اقتصاد را شکل می دهد و بر آن اثر می گذارد. اقتصادی موفق است که شرکت‌های فعال در آن موفق باشند. از این رو نرخ ارز و نوسانات آن اثرات مختلفی بر متغیرهای کلان اقتصادی می‌تواند داشته باشد.

همواره میزان و نحوه اثرگذاری نوسانات نرخ ارز بر متغیرهای کلان اقتصادی یکی از مهم ترین بحث های دامنه دار در اقتصاد کشورهای در حال توسعه محسوب می شود. نوسانات نرخ ارز همچنین بر صادرات و واردات کسب و کارها نیز مؤثر است.

اگر نرخ ارز (مثلاً قیمت مبادله دلار با ریال)، یک کشور بالا رود، چون در بازار جهانی کالای صادراتی آن کشور ارزان شده است و در بازار داخلی قیمت کالای خارجی افزایش یافته است، پس طبق قانون تقاضا، صادرات افزایش می‌یابد.

فاکتورهای اصلی مؤثر در نوسانات نرخ ارز و تبدیل آن

فاکتورهای اصلی مؤثر در نرخ تبدیل ارز عبارت هستند از: تراز پرداخت‌ها و رابطه بین عرضه و تقاضای ارز، برابری قدرت خرید، سیاست‌های مالیاتی، سرمایه گذاری، مداخله بانک مرکزی در بازار و غیره.

تئوری اقتصادی بیان می کند که نرخ تبدیل ارز و تراز پرداخت، یک رابطه نظیر به نظیر دارند: افزایش نرخ تبدیل ارز، افزایش صادرات و کاهش واردات را در پی دارد و تمایل به ثبات تراز پرداختی را اندازه گیری می‌کند.

بنابراین، نرخ ارز یکی از مهم‌ترین متغیرها در تعیین قیمت واردات و صادرات کسب و کارها می باشد و نوسانات نرخ ارز باعث تغییراتی در قیمت آنها و در نتیجه افزایش و کاهش میزان تجارت خارجی می شود. در کشورهای در حال توسعه نرخ ارز تحت تاثیر شوک های داخلی و خارجی قرار می گیرد و بنابراین از نوسانات بیشتری برخوردار است.

سازوکار تاثیر نوسانات نرخ ارز بر کسب و کار و اقتصاد

به طور کلی، تئوری‌های مطرح بر این اذعان دارند که با تنزل ارزش پول رایج کشور، قیمت کالاهای خارجی نسبت به کالاهای داخلی گرانتر می‌شود و با تغییر جهت مخارج از کالاهای خارجی به کالاهای داخلی، رقابت بین المللی بهبود می‌یابد. نتیجه نهایی می‌تواند بهبود فعالیت‌های اقتصادی باشد.

موفقیت تنزل ارزش پول در تحریک توازن بازرگانی خارجی، تا حد قابل توجهی به جابه جایی تقاضا در سمت وسوی مناسب و ظرفیت اقتصاد در تامین تقاضای اضافی از طریق عرضه بیشتر کالاها وابسته است.

اقتصاددانان در مورد اثرات تنزل ارزش پول بر اقتصاد، به دو دسته تقیسم می‌شوند. از دیدگاه اقتصاددانان سنتی، تاثیر تنزل ارزش پول بر اقتصاد، به صورت انبساطی است. در حالی که ساختارگرایان جدید، بر اثر انقباضی تنزل ارزش پول بر اقتصاد تکیه می‌کنند. شاهد این مساله برای این گروه اقتصادهایی است که شرط مارشال لرنر (شرایطی که در آن کاهش نرخ ارز تنها دلیل اصلی بهبود تراز تجاری است) در آنها نقض می‌شود، و کاهش ارزش پول به کاهش تولید می انجامد.

با کاهش ارزش پول، قیمت کالاهای صادراتی سقوط می‌کند؛ ولی از سوی دیگر، قیمت کالاهای وارداتی رو به افزایش می‌گذارد. در شرایطی که بازرگانی خارجی در توازن و رابطه مبادله بدون تغییر است، تغییرات قیمتی همدیگر را خنثی می‌کنند، ولی وقتی واردات بر صادرات فزونی یابد، نتیجه نهایی با کاهش درآمد واقعی کشور همراه می‌شود.

کشورهای صادرکننده تک محصولی که تقاضای کل نسبت به کاهش ارزش پول دارای واکنش ضعیف است و اقلام صادراتی با دلار قیمت گذاری می‌شوند، کاهش ارزش پول می تواند به موقعیت انقباضی منتهی شود. در این اقتصادها اگر افزایش دستمزدهای اسمی نسبت به افزایش قیمت‌ها، با تاخیر صورت گیرد و میل نهایی به پس انداز حاصل از سود بیشتر از میل نهایی به پس انداز حاصل از دستمزدها باشد، در این صورت پس انداز ملی افزایش یافته و کاهش تولید واقعی را به همراه خواهد داشت.

مکانیسم تاثیر نوسانات نرخ ارز بر کاهش تولید

تنزل انتظاری ارزش پول که سلب اعتماد سرمایه گذاران خارجی و داخلی را به دنبال داشته نیز می‌تواند به کاهش تولید منتهی شود. البته باید توجه کرد که مقوله عرضه کالاها، بحث اثرات کاهش ارزش پول برعملکرد اقتصاد را پیچیده‌تر می‌کند. در اقتصادهای نیمه صنعتی، نظیر اکثر کشورهای خاورمیانه که واحدهای تولیدی شدیدا به نهاده های وارداتی وابسته‌اند و نهاده‌ها به سهولت در داخل کشور قابل دسترس نیستند، هزینه بنگاه‌ها به دنبال کاهش ارزش پول افزایش می‌یابد و قیمت‌های نازل کالاهای تجاری داخلی به شدت افزایش می‌یابند.

مکانیسم تاثیر نوسانات نرخ ارز بر کاهش تولید
مکانیسم تاثیر نوسانات نرخ ارز بر کاهش تولید

برخی اقتصاددانان اعتقاد دارند که اثر نهایی برای همه حالات به شدت افزایش می‌یابند. در این زمینه برخی اقتصاددانان اعتقاد دارند که اثر نهایی برای همه حالات یکسان نیست و اثر نهایی را به تغییرات منحنی های عرضه و تقاضا، که در اثر کاهش ارزش پول به وقوع می‌پیوندد، وابسته می‌دانند.

به طور خلاصه می‌توان گفت در اثر تنزل ارزش پول داخلی (افزایش نرخ ارز)، خالص صادرات بهبود یافته ولی بر شدت هزینه‌های تولید نیز افزوده می‌شود. به طور مشابه، با بهبود ارزش پول داخلی (کاهش نرخ ارز) از خالص صادرات کاسته شده و هزینه‌های تولید سقوط می‌کنند. در نهایت از بررسی ترکیب دو کانال عرضه و تقاضا است که می‌توان نتیجه نوسانات نرخ ارز را بر اقتصاد کشور مشخص کرد.

نوسانات نرخ ارز و سرمایه‌گذاری خارجی

نا اطمینانی نرخ ارز به ریسک ناشی از نوسانات غیرمنتظره نرخ ارز تعبیر می شود. در اصل نوسانات نرخ ارز ناشی از شوک های مختلف اقتصادی (از جمله سیاست های داخلی)، است که بر نرخ اسمی ارز و سطح قیمت های داخلی کالاهای تولید شده توسط کسب و کارها اثر می گذارد و به این ترتیب نرخ واقعی ارز را دچار بی ثباتی می کند.

افزایش نرخ ارز پایدار، جریان سرمایه گذاری خارجی بر روی کسب و کارها را بیشتر می کند این امر تصویر کشور را در سطح بین المللی به عنوان اقتصاد ملی بهبود می بخشد. پایداری تراز پرداخت‌ها به میزان صادرات و واردات کسب و کارها، درجه سود و رقابت پذیری محصولات تولید شده توسط کسب و کارها، سطح قیمت، خدمات بین المللی و موقعیت بازارهای جهانی بستگی دارد.

کسری بودجه و مازاد ترازپرداختی یک سری تحولات در ساختار اقتصاد ملی با پیامدهای در رفتار های مالی عوامل اقتصادی ایجاد می کند. در حالتی که با کسری در تراز پرداختی ها مواجه هستیم، اقتصاد ملی در فراهم کردن صادرات مربوط به میزان ارز ملی خارج از کشور ناتوان است.

دارندگان ارز در خارج از کشور مقادیری در بازار ارز به فروش می رسانند، عرضه نسبت به تقاضا افزایش یافته و بنابراین نرخ ارز افت می کند. در حالت دوم، هنگامی که مازاد تراز پرداختی بدست می آید، ارزهای خارجی می توانند کالاها و خدمات بهتری را خریداری کرده و بنابراین تقاضای ارز پیشی گرفته و بهای ارز بالا می رود، این حالت نوسانات نرخ ارز بر صادرات کالاهای تولید شده توسط کسب و کارها موثر است.

شناخت مفهوم نرخ تبدیل

نرخ ارز شاخصی با بالاترین ظرفیت است که آن را برای تجزیه و تحلیل تکامل معاملات بین المللی تجارت، سرمایه گذاری مستقیم خارجی، پویایی صادرات – واردات و همچنین محیط کسب وکار و غیره مورد استفاده قرار می دهند. نرخ ارز می‌تواند به رشد رقابت اقتصادی با تحریک صادرات، کاهش واردات و ایجاد یک محیط مطلوب و پایدار برای سرمایه گذاران کمک کند.

در اقتصاد بین الملل، تمایز میان نرخهای اسمی و واقعی ارز از اهمیت زیادی برخورداراست. درحالی که نرخ اسمی ارز یک مفهوم پولی است و ارزش نسبی دو پول را مورد سنجش قرار می‌دهد. نرخ واقعی ارز، یک متغیر حقیقی است که قیمت نسبی کالاهای تجاری و کالاهای غیرتجاری را بررسی می کند. نرخ واقعی ارز، معیار خوبی برای نشان دادن سطح رقابت پذیری یک کشور در بازارهای جهانی است.

در حقیقت، نرخ واقعی ارز هزینه کالاهای تجاری تولید شده در داخل را اندازه گیری می کند. افزایش در نرخ واقعی ارز تولید کالاهای تجاری را سودآورتر ساخته و موجب انتقال منابع از بخش‌های غیرتجاری به سمت تولید کالاهای تجاری می شود.

کاهش نرخ واقعی ارز، منعکس کننده افزایش هزینه تولید کالاهای تجاری در داخل کشور می باشد و اگر تغییری در قیمت‌های نسبی دیگر کشورهای جهان به وجود نیاید، این کاهش نرخ واقعی ارز نشان دهنده تضعیف توان رقابت بین المللی کالاهای ساخت کشور است. در واقع در این حالت، کشور کالاهای تجاری را در مقایسه با بقیه جهان با کارایی کمتری از گذشته تولید می کند که منجر به تضعیف موقعیت خارجی کشور خواهد شد.

اهمیت نرخ تبدیل در اقتصاد

اهمیت نرخ تبدیل در اقتصاد از طریق سه عملکرد آن مشخص می شود:

  • عملکرد به عنوان ابزار ارزیابی کالاها و خدمات از طریق روابط اقتصادی بین المللی
  • عملکرد به عنوان ابزار تبدیل و مقایسه برای قدرت خرید از کشورهای مختلف
  • عملکرد به عنوان یک مکانیسم نفوذ در روابط اقتصادی بین المللی که از طریق آن می توان صادرات را افزایش داده، واردات را محدود کرده و توازن ارزی را تغییر داد.

نسبت تبدیل بین ارزها متغیری است که بستگی به فاکتور های بیرونی و درونی دارد. بر اساس ماهیت آنها، فاکتورهای موثر در نرخ تبدیل ارز می توانند اقتصادی، پولی، مالی یا روانی باشند.

یک عامل مهم که نوسانات نرخ ارز را تحت تاثیر قرار می دهد، سرمایه گذاری مستقیم خارجی است. مطالعات نشان داده اند که کشورهای با ارزهای ملی قوی جریان سرمایه گذاری مستقیم خارجی را جذب می‌کند.

دیگر محققان از طریق اثر تخصیص پویایی سرمایه گذاری مستقیم خارجی را توضیح می دهند. بر این اساس، سرمایه گذاری مستقیم خارجی به سمت کشورهای با ارزهای ضعیف جاری می شوند، زیرا بازرگانان می‌توانند با یک مقدار مشخصی از پول، سرمایه گذاری بیشتری انجام دهند. زمانی که نرخ یک ارز افت می‌کند، دارای دو پیامد بالقوه برای سرمایه گذاری مستقیم خارجی است:

در وهله اول، کاهش ارزش پول ملی منجر به کاهش حقوق و هزینه‌های تولید در مقایسه با خارج از کشور می‌شود. همچنین، دولتی که با کاهش ارزش پول ملی مواجه است مزیت رقابتی از طریق ارزان کردن نیروی کار دارد. از طریق این کانال نسبی میزان دستمزد، کاهش ارزش نرخ ارز سرمایه گذاران خارجی را جذب می کند، برخلاف حالت عکس وقتی افزایش نرخ ارز سرمایه گذاران خارجی را دور می کند.

رابطه میان نوسانات نرخ ارز و رشد بهره وری کسب و کارها

رشد اقتصادی و رشد بهره وری از جمله اهداف اصلی در سیاست‌گذاری اقتصادی است که از طریق شکوفایی و رونق کسب و کارها حاصل می شود.

از میان متغیرهای اقتصادی، متغیری که بیش از همه در ارتباط مستقیم با بخش خارجی اقتصاد و صادرات کسب و کارها قرار دارد و می تواند بیش از هر متغیر دیگری زمینه رشد اقتصادی را فراهم نماید، متغیر نرخ ارز واقعی می باشد. نوسانات نرخ ارز به ریسک ناشی از تغییرات غیرمنتظره نرخ ارز اطلاق می‌شود که یکی از محدودیت‌های اصلی بر سر راه رشد اقتصادی است.

وجود نااطمینانی در نرخ ارز باعث خروج منابع از چرخه اقتصاد و تخصیص نامناسب آنها به فعالیت‌هایی با بهره وری و کارایی کمتر خواهد شد که نتیجه آن کاهش رشد اقتصادی است.کسب و کارها در شرایط نوسانات نرخ ارز نمی توانند برای آینده خود برنامه ریزی نمایند و استراتژی های لازم را تدوین کنند.

نوسانات نرخ ارز واقعی از طریق ایجاد عدم اطمینان در قیمت‌های آتی کالا و خدمات بر بخش حقیقی اقتصاد اثر می گذارد. کسب و کارها تصمیم گیری های خود را در زمینه تولید، سرمایه گذاری و مصرف بر پایه اطلاعاتی که سیستم قیمت‌ها برای آنها می سازد پی ریزی می کنند.

اثرات نااطمینانی در نرخ ارز

قیمت‌های غیرقابل اطمینان و غیرقابل پیش بینی ناشی از نااطمینانی در نرخ ارز، بر تصمیم گیری کسب و کارها برای تولید و سرمایه گذاری اثر منفی می‌گذارد. در بازار کالا، شوکهای مثبت نرخ ارز سبب گران شدن کالای وارداتی و ارزانتر شدن کالاهای صادراتی خواهد شد و در نتیجه، افزایش تقاضا برای کالاهای داخلی را در برخواهد داشت. در طرف عرضه می‌توان استدلال کرد که در کشورهای در حال توسعه شوک‌های مثبت نرخ ارز، موجب افزایش هزینه وارداتی کالاهای واسطه‌ای و در نتیجه گرانتر شدن واردات کالاهای واسطه ای (نهاده های تولید) می شود که می تواند اثر منفی بر تولید داشته باشد.

نااطمینانی کسب و کارها نسبت به نوسانات نرخ ارز باعث افزایش ریسک در محیط اقتصادی و در نتیجه موجب افزایش نرخ بهره وکاهش سرمایه گذاری شده و در نتیجه اثر منفی بر تولید کسب و کارها دارد. از سوی دیگر افزایش نوسانات نرخ ارز و نااطمینانی در آن سبب افزایش ریسک در تجارت بین الملل می شود و هزینه تجارت را افزایش می دهد که باعث کاهش تجارت و در نهایت کاهش در تولید می شود.

نظر بدهید