تنگه هرمز ، تنگه راه گشا

روح اله کهن هوش نژاد - دکترای مدیریت قراردادهای بین المللی نفت و گاز

0
167

ناظر اقتصاد: حوادث روزها و ماه‌های اخیر تنگه هرمز ، بار دیگر این تنگه استراتژیک را در صدر اخبار بازار جهانی نفت قرار داده است. این تنگه با عرض ۳۳ کیلومتر در باریک‌ترین نقطه، بخش عمده جمعیت جهان را که در آسیا و شرق آفریقا ساکن هستند، به قلب خاورمیانه متصل می‌کند.

این تنگه مهمترین گذرگاه نفتی جهان و یک شریان حیاتی است. ۹۰ درصد نفت خلیج فارس معادل ۴۰ درصد تجارت دریایی نفت و ۲۱ درصد مصرف جهانی نفت از این تنگه عبور می‌کند. نفتی که روزانه از تنگه هرمز عبور می‌کند حدود ۱.۲ میلیارد دلار ارزش داشته و بین ۲۰ تا ۳۰ نفت‌کش هر روز از این تنگه گذر می‌کنند. اگرچه بخشی از نفتی که از تنگه هرمز عبور می‌کند از کانال‌های دیگری که عموماً کندتر بوده و کارآمدی پایین‌تری دارند، قابل انتقال است، لکن بستن شدن آن به معنای کاهش عرضه جهانی نفت تا ۱۵ میلیون بشکه در روز خواهد بود. این تنگه برای بازار LNG نیز بسیار حائر اهمیت است به‌گونه‌ای که حدود ۲۷ صادرات جهانی LNG از آن عبور می‌کند.

همچنین، بخش عمده‌ای از نفت تولیدی کشورهای عربستان، عراق، امارات، کویت، قطر و ایران از طریق تنگه هرمز به مشتریان می‌رسد. عربستان در سال ۲۰۰۷ خط لوله شرق به غرب را به طول ۷۵۰ مایل از میادین نفتی شرق این کشور تا دریای سرخ در غرب تا بندر ینبوع برای دور زدن این تنگه ایجاد نمود. امارات نیز خط لوله حبشان فجیره را احداث کرده که می‌تواند ۷۰ درصد از نفت تولیدی این کشور را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای بین‌المللی برساند. اما این دو خط لوله روی هم رفته قادر به انتقال ۳.۵ میلیون بشکه در روز معادل ۱۷ درصد ظرفیت تنگه هرمز هستند. البته این دو خط لوله نیز پیشتر در معرض حملات مختلف قرار گرفته‌اند.

آسیا مقصد بیش از ۷۵ درصد نفت عبوری از این تنگه است. از نظر حجمی، چین بزرگترین واردکننده نفت از این منطقه است، اما از نظر میزان وابستگی، کشورهای ژاپن، کره جنوبی و هند به ترتیب ۷۸، ۶۳ و ۶۱ درصد از نفت خود را در سال ۲۰۱۸ از این تنگه تأمین کرده و بسیار به آن وابسته‌اند. حتی آمریکا که با کمک نفت شیل به سرعت درحال تبدیل شدن به صادرکننده خالص نفت است، در سال ۲۰۱۸ حدود ۱.۳ میلیون بشکه از نفت وارداتی خود را از تنگه هرمز انتقال داده است.

لذا آسیب‌پذیری کشورهای آسیایی مذکور به اختلال در تنگه هرمز بسیار بالاست. اما باتوجه به ماهیت متلاطم بازار، اثر هرگونه اختلال ادامه‌دار در این تنگه بر قیمت نفت جهانی قابل توجه خواهد بود. در این میان، اقتصاد آمریکا علیرغم کاهش بسیار زیاد وابستگی به نفت وارداتی، به دلیل اثر تورمی افزایش قیمت نفت و افزایش قیمت بنزین در داخل آمریکا در امان نخواهد ماند.

اما امروزه اهمیت تنگه هرمز تنها نفتی نیست. با افزایش ثروت نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس، حجم تجارت سایر کالاها از این تنگه به سرعت افزایش یافته است. به علاوه، آمریکا نیز در پایگاه‌های نیروی دریایی خود در این کشورها سرمایه‌گذاری سنگینی کرده است. لذا فارغ از بحث نفت و قیمت آن، این تنگه همچنان ارزشمندترین و حساس‌ترین شریان تجاری و دریایی جهان باقی خواهد ماند و می‌تواند برای ما بسیار راه‌گشا باشد.

نظر بدهید