جایگاه کسب و کارهای بزرگ در اقتصاد کشورها

بهمن خداپناه

0
316

ناظر اقتصاد: بی‌شک کره جنوبی از موفق‌ترین کشورها در زمینه توسعه در نیم قرن اخیر بوده است. درآمد سرانه این کشور از زیر صد دلار در سال ۱۹۶۰ به بیش از سی هزار دلار در سال ۲۰۱۷ رسیده است. نکته مهم آن است که این رشد اقتصادی نه با اتکای به فروش منابع بلکه با صنعتی شدن و کسب و کارهای بزرگ تحقق پیدا کرده است.

کارشناسان بانک جهانی در این زمینه می‌نویسند: « کره جنوبی نخست نیروی کار را از بخش کشاورزی به صنایع کارخانه‌ای سبک و سپس به بخش صنعتی با ارزش‌افزوده بالا انتقال داد» (بانک جهانی، ۲۰۱۳). در واقع کره جنوبی از کشوری که «صادرات اصلی‌اش سنگ تنگستن، ماهی و کلاه گیس ساخته شده از موی انسان بود به قدرتی آشنا با فناوری پیشرفته بدل شد که تمام دنیا آن را با موبایل شیک و تلویزیون‌های صفحه تخت صادراتی می‌شناسند». در سال ۱۹۹۶ کره جنوبی به عضویت سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه پذیرفته شد که نشان می‌داد که از نظر جامعه جهانی این کشور به عنوانی کشوری توسعه یافته پذیرفته شده است. در این پژوهش تلاش می‌شود از جنبه دیگری علل موفقیت کره جنوبی در امر توسعه بررسی شود و آن نقش گروه‌های چند کسب و کاری (هلدینگ‌ها) است که در کره جنوبی به چائبول معروف هستند.

به زعم جوهه (۲۰۱۵)، اقتصاددانان از جنبه‌های مختلفی به بررسی رشد اقتصادی پرقدرت کره جنوبی پرداخته‌اند که عبارت‌اند از:

۱) افزایش بهره‌وری در برابر انباشت داده‌های تولید مانند نیروی کار و سرمایه،
۲) سیاست‌های دولت در جهت افزایش صادرات و جایگزینی واردات در برابر دخالت‌های عمومی و گسترده دولت
۳) و عوامل مانند سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، توسعه نهادی و قانونی و مانند این‌ها.

اما علاوه بر این‌ها کارآفرینی موفق چائبول‌ها سهم مهمی در تولید ناخالص داخلی، رشد آن و صادرات و واردات کره جنوبی دارد (جوهه، ۲۰۱۵، ۱۵۷).

اما فارغ از اظهار نظر فوق، اهمیت امروزی این بنگاه‌ها در اقتصاد کره بهترین دلیل برای ضرورت بررسی نقش آن‌ها در اقتصاد کره جنوبی است.

فروش ۱۰ چائبول برتر کره در سال ۲۰۱۷ برابر با ۶۷.۸ درصد تولید ناخالص ملی کره جنوبی و ثروت آن‌ها معادل ۱۱۰ درصد تولید ناخالص ملی این کشور بوده است و ثروت سامسونگ به تنهایی برابر با ۴۲ درصد تولید ناخالص ملی کره است (پری‌مک، ۲۰۱۷)

نمودار ۱: میزان دارایی و فروش ۵ چائبول برتر کره در سال ۲۰۱۷ (میلیارد دلار)
نمودار۲: ارزش سهام ۵ چائبول بزرگ کره در بورس توکیو در سال ۲۰۱۷

با توجه به مطالب فوق در ادامه به بررسی اجمالی تعاریف ارائه شده درباره گروه‌های کسب و کاری و اثرات اقتصادی آن‌ها می‌پردازیم.

تعریف گروه‌ کسب و کاری

کاپلن و هینکی(۲۰۱۸) در تعریف گروه کسب و کاری می‌نویسند: «در یک تعریف عمومی، گروه کسب و کاری به مثابه مجموعه‌ای از شرکت‌های از نظر حقوقی مستقل هستند که به وسیله ارتباط رسمی و/یا غیررسمی در کنار هم قرار گرفته‌اند» (کاپلن و هینکی،۲۰۱۸، ۹). در تعریفی دیگر چری و دیکسیت (۲۰۱۴) درباره کسب و کارهای بزرگ می‌نویسند:

گروه‌های کسب و کاری مجموعه‌ای از شرکت‌ها هستند که مالکیت و کنترل مشترک دارند (چری، دیکسیت، ۲۰۱۴، ۲). کاپلن و هینکی (۲۰۱۰) با بررسی مطالعات نظری در مورد گروه های کسب و کاری به این نتیجه می‌رسند که در تعاریف ارائه شده گروه‌های کسب و کاری داری سه ویژگی هستند :۱- سبد کسب و کاری متنوع، ۲- مالکیت هرمی ۳- کنترل و مالکیت خانوادگی (کاپلن و هینکی، ۲۰۱۰، ۱۶). لنگلوئیس (۲۰۱۳) اشاره می‌نمایند از اصطلاح گروه‌های کسب و کاری معانی مختلفی تعبیر می-شود و گاه با شبکه‌های تجاری اشتباه گرفته می‌شود. وی برای متمایز کردن این تعاریف از یکدیگر با اشاره به تعریف فروئین (۲۰۰۸) می‌نویسد:

هنگامی که مالکیت و کنترل متمرکز است و زیرمجموعه‌های سازمانی استقلال کمی دارند، اصطلاح معمول برای این حالت گروه تجاری است. هنگامی که زیرمجموعه‌ها دارای استقلال بیشتری در زمینه مالکیت، کنترل و عملکرد هستند شبکه‌های تجاری اصطلاح درست‌تری است. به عبارت دیگر، گروه‌های کسب و کاری متمرکز و منسجم هستند در حالی که شبکه‌های بنگاهی غیرمتمرکز و پراکنده هستند (فروئین، ۲۰۰۸؛ به نقل از: لنگلوئیس، ۲۰۱۳، ۱۵).

رتبه‌بندی کسب و کارهای بزرگ در جهان

کاپلن و هینکی (۲۰۱۸) در پژوهشی که توسط دانشگاه آکسفورد منتشر شده است به بررسی وضعیت کسب و کارهای بزرگ در غرب و رتبه‌بندی ۵۰ گروه برتر بر اساس درآمد پرداخته‌اند. در میان ۵۰ گروه‌ کسب و کاری بزرگ در کشورهای توسعه یافته ایتالیا ۶، کانادا ۵، فرانسه ۴، سوئد ۴، انگلستان ۴، پرتغال ۴، اسپانیا ۳، هلند ۳، استرالیا ۱، بلژیک ۱ و آمریکا ۹ شرکت دارد(کاپلن و هینکی، ۲۰۱۸، ۳۳).

جدول۱: بزرگ‌ترین گروه‌های کسب و کاری در غرب در سال ۲۰۱۴
(منبع: کاپلن و هینکی، ۲۰۱۸، ۳۳)

نام

کشوردرآمد

سال ارائه گزارش مالی

برک­شایرهاتاوی

آمریکا۱۹۴.۶۷۳۲۰۱۴

والنبرگ گروپ

سوئد۱۸۲.۰۰۰۲۰۱۳
اگزور گروپایتالیا۱۴۸.۰۴۳

۲۰۱۴

هندلزبانکن گروپسوئد۱۴۰.۰۰۰

۲۰۱۴

اکسس اینداستریز

آمریکا۱۲۵.۰۰۰۲۰۱۱

کوچ اینداستریز

آمریکا۱۱۵.۰۰۰۲۰۱۴
جاردین مدسونانگلستان/برمودا/ هنگ کنگ۶۲.۷۸۲

۲۰۱۴

وس فارمرزاسترالیا۴۹.۲۳۵

۲۰۱۴

گروپ بویگاس

فرانسه۴۰.۱۳۱۲۰۱۴

گروپ آرنااولت

فرانسه۳۹.۰۲۰۲۰۱۴
وستون گروپکانادا۳۷.۸۹۰

۲۰۱۴

پاور ورپریشن آو کاناداکانادا۳۶.۷۷۸

۲۰۱۴

جی دی اروینگ لمیتد

کانادار/برموردا۳۰.۰۰۰۲۰۱۱

آمریکو آموریم گروپ

پرتغال۲۵.۰۶۳

۲۰۱۰

سویر گروپانگلستان۲۸.۹۷۴

۲۰۱۴

توسعه بر اساس درآمد پرداخته‌اند. آن‌ها به این نکته اشاره می‌کنند که از میان ۷۸ شرکت برتر، ۵۳ مورد با توجه به دامنه فعالیتشان کسب و کارهای بزرگ محسوب می‌شوند (کاپلن و هینکی، ۲۰۱۰، ۳۱).

کاپلن و هینکی(۲۰۱۰) به این نکته اشاره می‌کنند که از میان ۵۳ گروه کسب و کاری در میان ۷۸ شرکت برتر، تعداد ۱۷ شرکت در چین قرار دارد. البته توجه به این نکته ضروری است که گروه‌های کسب و کاری در چین تنوع دامنه اندکی دارند. اما در میان ۳۶ گروه کسب و کاری باقی‌مانده که در کشورهای مختلفی وجود دارند ۲۳ عدد آن‌ها در حوزه‌های کسب و کاری متفاوتی فعال هستند (کاپلن و هینکی،۳۱).۲۰۱۰،

درنهایت می‌توان به تقسیم‌بندی دیگری اشاره کرد که به بررسی جایگاه کسب و کارهای بزرگ در میان ۵۰ شرکت برتر لیست فورچون پرداخته است و به قرار زیر است.

جدول۲: گروه‌های کسب و کاری در میان ۵۰ شرکت برتر جهان بر اساس درآمد در سال ۲۰۱۶

رتبه در میان ۵۰ شرکت برتر جهان

نامکشوردرآمد (میلیارد دلار)تعداد کارمندان

۳

سامسونگکره۳۰۵۳۱۹/۰۰۰

۱۱

برک­شایر هاتویآمریکا۲۱۱

۳۳۱/۰۰۰

۲۶جنرال الکترونیکآمریکا۱۴۰

۳۳۳/۰۰۰

۳۷شرکت پست ژاپنژاپن۱۱۹

۲۵۰/۰۰۰

همان‌طور که در جدول فوق قابل مشاهده است برخی از گروه‌های کسب و کاری جهان در میان ۵۰ شرکت برتر جهان از نظر درآمد قرار دارند. در این میان حضور سامسونگ در رتبه سوم جهان مسئله بسیار حائز اهمیت است.

نتیجه‌گیری

در خلال سال‌های اخیر نه تنها از اهمیت کسب و کارهای بزرگ کاسته نشده است بلکه اهمیت و کارکردهای آن موضوع تحقیقات گوناگونی قرار گرفته است. این مسئله تنها مربوط به کشورهای درحال توسعه نیست و از ۵۰ گروه کسب و کاری بزرگ دنیا ۹ مورد از آنها در آمریکا وجود دارد. در کره جنوبی نیز فروش ۱۰ چائبول برتر کره در سال ۲۰۱۷ برابر با ۶۷.۸ درصد تولید ناخالص ملی کره و ثروت آن‌ها معادل ۱۱۰ درصد تولید ناخالص ملی کره بوده است. در واقع، چائبول‌ها بودند که اقتصاد کره جنوبی را متحول نمودند از صادرکننده کلاه گیس بافته شده از موی سر به صادرکننده اتومبیل و موبایل و تلویزیون بدل کردند. هرچند در این میان از انواع حمایت‌های پنهان و پیدای دولت نیز بهره‌مند شدند و فساد اداری زیادی نیز ایجاد کردند.

نظر بدهید