حمله به نفتکش ها و افزایش یک دلاری قیمت نفت

روح اله کهن هوش نژاد - دکترای مدیریت قراردادهای بین المللی نفت و گاز

0
110

ناظر اقتصاد: تا همین ده سال پیش بود که چنانچه خط لوله‌ای در منطقه خلیج‌فارس دچار آسیب می‌شد، قیمت نفت سر به فلک می‌کشید. روز پنجشنبه هفته گذشته، حمله به نفتکش ها در دریای عمان و نزدیک به تنگه استراتژیک هرمز به سرخط خبرها تبدیل شد. اما با وجود این حمله و گمانه‌زنی‌های مختلف در مورد بروز جنگ در منطقه خلیج فارس، قیمت نفت تنها یک دلار افزایش یافت.

چه اتفاقی افتاده که بازار در گذشته به کوچکترین اختلالی در عرضه نفت واکنش نشان می‌داد، اما اکنون به این تنش‌های ژئوپلتیک اهمیت چندانی نداده است؟ حدود یک دهه پیش و در جریان بحران مالی جهانی سال ۲۰۰۸، قیمت به رکورد تاریخی ۱۴۷ دلار در هر بشکه رسید. در آن سال، طرف تقاضا به دلیل پیامدهای بحران مالی دچار مشکل بود. در آن سال کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده در آژانس بین‌‌المللی انرژی گردهم آمدند تا دلایل این افزایش بی‌سابقه را بررسی کنند. در آن نشست، آمریکایی‌ها اوپک را به کاهش عرضه و افزایش قیمت‌ها متهم کردند. اما مشکل از طرف عرضه نبود بلکه این سفته‌بازان بورس‌های نیویورک و لندن بودند که قیمت را تعیین می‌کردند.

در واقع تاریخ تحولات بازار نفت نشان می‌دهد تا پایان دهه نخست قرن بیست و یکم، بازار نفت به بازار سفته‌بازان و معامله‌گران تبدیل شد. سفته‌بازی عمدتاً در بورس‌های کالایی نیویورک و لندن اتفاق افتاده و معاملات مربوط به آن به ندرت انتقال واقعی نفت خام می‌انجامد. در بخش معامله‌گری نیز عموماً قراردادهای کاغذی مورد توجه قرار می‌گیرد به گونه‌ای که هیچ‌یک از طرفین انتظار تحویل واقعی نفت را نداشته، اما قرارداد خود را به محموله‌های واقعی یا سایر اشکال عرضه نفت خام ارجاع می‌دهند.

در مقاله‌ای که در تاریخ ۱۱ ژانویه ۱۹۹۱ در روزنامه واشنگتن پست منتشر شده بود، بورس‌های نفتی و عملکرد سفته‌بازان به زیبایی توصیف شده‌ است: “این دنیای جدید پالایشگران وال‌استریت که در آن معامله‌گران و دلالان برای شرکت‌هایی کار می‌کنند که نام آن‌ها برای عموم کمتر شناخته شده است، تأثیری بسیار بیشتری از اکسون یا موبیل یا اوپک روی قیمت نفت و بنزین دارد. پالایشگران وال‌استریت معاملات خود را به وسیله تلفن و کامپیوتر در دفاتری انجام می‌دهند که پر از صفحات کامپیوتر، نمودارهای بازار و فنجان‌های کثیف قهوه است. علیرغم تأثیری که این معامله‌گران روی قیمت نفت دارند، بسیاری از آن‌ها هرگز دکل حفاری ندیده‌اند یا هرگز در کنار یک نفتکش بزرگ نایستاده‌اند. اما آنها به صورت یک گروه، قراردادهایی به میزان سه برابر نفت قابل مصرف در یک روز، خرید و فروش می‌کنند.”

بنابراین، امروزه این سفته‌بازان هستند که جهت اصلی قیمت نفت را تعیین می‌کنند؛ در سال ۲۰۰۸ عرضه به میزان کافی وجود داشت، اما آنها قیمت را بالا بردند. در سال ۲۰۱۱ تولید نفت لیبی دچار مشکل جدی شد و در سال ۲۰۱۲ نفت ایران تحریم شد، اما بازهم سفته‌بازان نقش مهمی در تعیین قیمت داشتند.

درحال حاضر نیز به دلیل وجود نفت شیل به عنوان رقیبی جدی برای نفت اوپک، آنها توجه زیادی به تنش‌های ژئوپلتیک و امنیتی اخیر خلیج فارس نداشتند. توضیح اینکه نفت شیل یا نفت محبوس در سنگ از زمان‌های دور در سازندهای عمیق و نفوذناپذیر مشهود بوده لکن در ۱۵ الی ۲۰ سال گذشته، برای اولین بار، کارآفرینان آمریکایی شیوه‌ آب‌شکنی و حفاری افقی را ترکیب کردند تا، ابتدا برای دستیابی به نفت سپس برای دستیابی به گاز، هیدروکربن‌ها را استخراج کنند. تولید این نوع نفت و گاز که از نوع منابع غیرمتعارف تلقی می‌گردد، از سال ۲۰۱۴ رونق فروانی یافت و هم اکنون آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت جهان محسوب می‌شود.

براساس آمارهای BP، آمریکا بیش از ۱۶ درصد نفت دنیا را تولید می‌کند. این کشور از حیث ذخایر قابل بازیافت نیز رتبه اول را در جهان کسب کرده و براساس اطلاعات جدید موسسه معتبر ریستاد انرژی، این ذخایر بالغ بر ۲۹۳ میلیارد بشکه است. این میزان ۵ برابر برآورد آمارنامه شرکت BP در سال ۲۰۱۹ است. در این میان، منطقه پرمیان تگزاس غربی با ذخایر بیش از ۱۰۰ میلیارد بشکه نفت نقش اساسی دارد و با تولید بیش از ۲ میلیون بشکه در روز درحال پیشی گرفتن از تولید ایران است.

نظر بدهید