عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

مهدی ابراهیم زاده

0
376

ناظر اقتصاد: در این گزارش تلاش شده است عوارض آزادراه ها‏ در ایران را با کشور ترکیه مقایسه کنیم. ایران کشوری پهناور است و ترانزیت جاده‌ای در آن نیازمند وجود آزادراه ها‏ و بزرگراه ها‏ است. عوارض آزادراه ها‏ در ایران می‌تواند نشان دهد که آیا سیاست‌های وزارت راه و شهرسازی در قبال تامین مالی پروژه‌ها‏ی آزادراهی مناسب است یا خیر؟ همسایه غربی ایران یعنی ترکیه چه سیاست‌هایی اتخاذ کرده است؟ آیا عوارض آزادراه ها‏ در ایران ارزان‌تر از ترکیه می‌باشد یا خیر؟

در ادامه ابتدا به تعریف انواع جاده‏‌ها‏ از نقطه نظر وزارت راه و شهرسازی پرداخته می‌شود و سپس آمارهای این وزارتخانه به همواره عوارض آزادراه ها‏ در ایران ارائه می‌شود. سپس، به بررسی سیاست‌ها و آمارهای وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه پرداخته می‌شود. در آخر نیز بحث و نتیجه‌گیری خواهد شد.

انواع جاده ها‏ و تعاریف آن

تعریف وزارت راه و شهرسازی از انواع جاده‌‏ها‏ی کشور به شرح زیر می‌باشد (وزارت راه و شهرسازی، ۱۳۹۶).

آزادراه

راهی است با روسازی آسفالت یا بتن برای عبور سریع وسایل نقلیه موتوری که معبر رفت و برگشت آن کاملاً از یکدیگر مجزا و فاقد تقاطع‌های همسطح بوده، ورود به آن و خروج از آن منحصراً در نقاط معین و محدودی میسر باشد و طرفین آن دارای دیوارهای توری یا بتنی برای جلوگیری از ورود انسان و حیوان است.

بزرگراه

راهی است با روسازی آسفالت یا بتن برای عبور سریع وسایل نقلیه موتوری که دارای معابر رفت و برگشت جدا از هم می‌باشند، هر یک از جهت‌های رفت و برگشت، شامل حداقل دو خط عبور است و تقاطع‌های مهم آن معمولاً از نوع غیرهمسطح است، ورود به آن و خروج از آن با محدودیت نسبی انجام می‌گیرد.

راه ها‏ی شریانی

همه آزادراه‌‏ها‏، بزرگراه‌‏ها‏ و سایر راه‏‌ها‏یی که وصل کننده مراکز استانی، تردد بیش از ۱۲۰۰ معادل سواری نقلیه و ترانزیتی باشد را شامل می‌شود.

راه ترانزیتی

به جاده‏‌ها‏یی اطلاق می‌شود که توسط سازمان راهداری و حمل ونقل جاده‌‏‏ای با همکاری نیروی انتظامی به عنوان جاده‌‏ها‏ی تیر (TIR) برای تردد وسایل نقلیه خارجی در قلمرو جمهوری اسلامی ایران تعیین و در پروانه تردد قید می‌شود.

راه اصلی عریض

راهی است با عرض کلی ۱۳.۳۰ متر دوطرفه با حداقل دو خط عبور با سواره رو به عرض ۳.۶۵ متر برای هر خط عبور و عرض شانه‌‏ها‏ی شنی یا آسفالتی آن ۳*۲ متر است.

راه اصلی معمولی

راهی با عرض کلی ۱۱ متر که ساختمان آن طبق نقشه و مشخصات راه اصلی انجام شده باشد. عرض آسفالت ۷.۳۰ متر و عرض شانه ۱.۸۵ متر یا ۲*۲ است.

راه فرعی عریض

راهی است با عرض آسفالت سواره رو ۷ متر و عرض شانه ۱*۲ که ارتباط مراکز جمعیت و تولید داخل یک منطقه را برقرار می‌کند و جزئی از شبکه داخلی آن است و معمولاً به صورت دو خطه دو طرفه عمل میکند.

راه فرعی درجه یک

راهی است با عرض آسفالت سواره رو ۶.۵ متر و عرض شانه ۰.۷۵ * ۲ با حداقل دو خط عبور با سواره‌روی روسازی شده به عرض ۳.۲۵ متر برای هر خط به اضافه شانه‏‌ها‏ی طرفین که عرض کلی ۸ متر و به صورت شنی یا آسفالته ساخته می‌شود.

راه فرعی درجه دو

راهی است با دو خط عبور سواره روی شنی یا آسفالته که سواره روی ۵.۵ متر و عرض شانه شنی ۲ * ۰.۷۵ است.

راه روستایی

به راهی اطلاق می‌گردد که ارتباط مراکز تولید روستایی را به یکدیگر و اتصال آن‌ها به راه‌‏ها‏ی فرعی و اصلی کشور را برقرار نماید.

آمار و عوارض آزادراه ها‏ در ایران

در حال حاضر ۲۴۰۰ کیلومتر آزاد در سطح کشور در حال بهره‌برداری است. آزادراه‌‏ها‏ معابر اصلی عبور و مرور کامیون‌ها بوده و در واقع جاده‌‏ها‏ی ترانزیتی اصلی کشور هستند. جدول زیر تعداد کامیون‌های حامل کالاهای ترانزیت ورودی را بر حسب ملیت از مرزهای کشور را نشان می‌دهد.

جدول ۱. تعداد سفر کامیون حامل کالاهای ترانزیت ورودی برحسب ملیت کامیون و نوع عبور در سال ۱۳۹۶

عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

با توجه به جدول فوق بیشترین عبور و مرور از مبادی جاده‌ای به مبادی جاده‌ای متعلق به کامیون‌های ترکیه‌ای با بیش از ۵۲ هزار سفر است. به هر حال، جدول فوق نشان می‌دهد که بیش از ۳۰ درصد از سفرهای کامیون‌ها به مبادی گمرکی کشور توسط کامیون‌های خارجی انجام می‌شود که از این میزان نیز یک سوم متعلق به ترکیه است.

عبور کامیون‌های کشورهای دیگر از آزادراه‏‌ها‏ی کشور می‌تواند منبع درآمد خوبی باشد. ولی باید دید که عوارض آزادراه ها‏ی کشور چقدر است و آیا با کشورهای همسایه مخصوصا ترکیه برابری می‌کند یا نه؟

عوارض آزادراه ها‏ در ایران در سال ۹۷ به شرح جدول زیر بوده است (تعرفه ۹۸ تا زمان نگارش این گزارش اعلام نشده بود).

جدول ۲. عوارض آزادراه ها‏ در ایران در سال ۹۷

ردیفنام آزادراهسواری (۱)وانت و مینی بوس (۲)کامیونت (۲/۵)اتوبوس و

کامیون دو محور (۳)

کامیون سه محور (۴)تریلی (۵)
۱آزادراه زنجان – تبریز

(۳۰۰کیلومتر)

زنجان به سرچم۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰۷۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰
سرچم به هشترود
هشترود به بستان آباد
زنجان به هشترود۴۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰۷۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۱۰,۰۰۰۱۳۰,۰۰۰
سرچم به بستان آباد
زنجان به بستان آباد۵۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۱۰,۰۰۰۱۳۰,۰۰۰۱۸۰,۰۰۰۲۰۰,۰۰۰
بستان آباد به تبریز۲۵,۰۰۰۴۵,۰۰۰۵۵,۰۰۰۷۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰۹۰,۰۰۰
سرچم به میانه میاندوآب۲۰,۰۰۰۲۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰۷۰,۰۰۰
هشترود به میانه  میاندو آب
زنجان به میاندوآب۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰۶۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰
بستان آباد به میانه میاندوآب
جمع۱۹۵,۰۰۰۲۶۵,۰۰۰۳۵۵,۰۰۰۴۲۰,۰۰۰۵۷۰,۰۰۰۶۷۰,۰۰۰
۲آزادراه قزوین – زنجان

(۱۸۰کیلومتر)

کنارگذر قزوین۲۰,۰۰۰۲۵,۰۰۰۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰
قزوین (سلطان آباد) – زنجان۳۵,۰۰۰۶۰,۰۰۰۸۵,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۵۰,۰۰۰۱۶۰,۰۰۰
تاکستان – زنجان۲۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۶۵,۰۰۰۷۰,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰
قزوین – ابهر و خرم دره۲۵,۰۰۰۳۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰۷۵,۰۰۰۹۰,۰۰۰
زنجان – ابهر و خرم دره
ابهر و خرم دره – تاکستان۱۵,۰۰۰۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰
تاکستان – قزوین
جمع۱۲۰,۰۰۰۱۹۵,۰۰۰۲۵۵,۰۰۰۲۷۰,۰۰۰۳۹۵,۰۰۰۴۵۰,۰۰۰
۳تهران – ساوه

(۱۱۵کیلومتر)

تهران – رباط کریم۲۰,۰۰۰۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۵,۰۰۰۴۰,۰۰۰
رباط کریم – ساوه۲۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۵,۰۰۰۴۵,۰۰۰۶۵,۰۰۰۷۵,۰۰۰
جمع۴۰,۰۰۰۵۵,۰۰۰۶۵,۰۰۰۷۵,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰۱۱۵,۰۰۰
۴قم – کاشان (۱۰۴ کیلومتر)۲۵,۰۰۰۴۰,۰۰۰۴۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۷۰,۰۰۰۸۵,۰۰۰
۵کاشان – نطنز – اصفهان

(۱۶۰کیلومتر)

کاشان – نطنز۲۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۴۵,۰۰۰۶۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰
نطنز – اصفهان۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۴۵,۰۰۰۶۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰
جمع۴۵,۰۰۰۶۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰۱۶۰,۰۰۰
۶کنارگذر غربی اصفهان

(۹۰کیلومتر)

ایستگاه شماره ۱۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰۶۰,۰۰۰۹۰,۰۰۰
ایستگاه شماره ۲۱۵,۰۰۰۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰
ایستگاه شماره ۳۱۵,۰۰۰۲۰,۰۰۰۲۵,۰۰۰۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰
جمع۴۵,۰۰۰۵۵,۰۰۰۷۰,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰۱۴۰,۰۰۰
۷قزوین – رشت

(۱۲۷کیلومتر)

قزوین – رودبار۶۰,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۳۰,۰۰۰۱۴۰,۰۰۰۱۷۰,۰۰۰۲۰۰,۰۰۰
رستم آباد – رشت۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۳۵,۰۰۰۳۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۵۰,۰۰۰
جمع۸۵,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰۱۶۵,۰۰۰۱۷۵,۰۰۰۲۲۰,۰۰۰۲۵۰,۰۰۰
۸ساوه – همدان (قطعه یک) (۹۰ کیلومتر)۴۵,۰۰۰۵۵,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰۱۴۰,۰۰۰۱۷۰,۰۰۰
۹ساوه – سلفچگان (۷۰کیلومتر)۳۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۶۰,۰۰۰۶۵,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰
۱۰خرم آباد – پل زال (۱۰۴کیلومتر)۱۵۰,۰۰۰۳۰۰,۰۰۰۳۰۰,۰۰۰۳۵۰,۰۰۰۴۵۰,۰۰۰۵۵۰,۰۰۰
۱۱تهران – پردیس (۲۳کیلومتر)۴۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۸۵,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۱۰,۰۰۰۱۲۵,۰۰۰
۱۲پل میانگذر دریاچه ارومیه۵۵,۰۰۰۷۰,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰۱۶۰,۰۰۰۲۴۰,۰۰۰۳۰۰,۰۰۰
۱۳باغچه – مشهد (۴۰کیلومتر)باغچه – مشهد۲۰,۰۰۰۲۵,۰۰۰۳۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۴۰,۰۰۰۴۵,۰۰۰
آنتن سنگ بست (فریمان)۱۰,۰۰۰۱۰,۰۰۰۱۰,۰۰۰۱۵,۰۰۰۱۵,۰۰۰۱۵,۰۰۰
جمع۳۰,۰۰۰۳۵,۰۰۰۴۰,۰۰۰۵۵,۰۰۰۵۵,۰۰۰۶۰,۰۰۰
۱۴کنارگذر شمالی مشهد (۷۲کیلومتر)۳۵,۰۰۰۵۰,۰۰۰۶۵,۰۰۰۷۵,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۱۵,۰۰۰
۱۵اهواز – بندر امام* (۹۰کیلومتر)۳۵,۰۰۰۴۵,۰۰۰۸۰,۰۰۰۱۳۰,۰۰۰۱۷۰,۰۰۰۱۸۰,۰۰۰
۱۶ساوه- همدان قطعه دو (کربلا) (۸۰ کیلومتر)۵۵,۰۰۰۸۵,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰۱۷۰,۰۰۰۲۰۰,۰۰۰۲۵۰,۰۰۰
۱۷پل زال – اندیمشک* (۴۵کیلومتر)۵۵,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۰۰,۰۰۰۱۴۰,۰۰۰۲۰۰,۰۰۰۲۵۰,۰۰۰
۱۸قم – گرمسار (۱۵۲کیلومتر)ایستگاه قم۷۰,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰۱۷۰,۰۰۰۲۲۰,۰۰۰۲۸۰,۰۰۰
ایستگاه گرمسار۷۰,۰۰۰۹۰,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰۱۷۰,۰۰۰۲۲۰,۰۰۰۲۸۰,۰۰۰
جمع۱۴۰,۰۰۰۱۸۰,۰۰۰۲۴۰,۰۰۰۳۴۰,۰۰۰۴۴۰,۰۰۰۵۶۰,۰۰۰
۱۹تهران – شمال (۲۱ کیلومتر)۶۰,۰۰۰۱۲۰,۰۰۰۱۵۰,۰۰۰۱۸۰,۰۰۰۲۳۰,۰۰۰۲۹۰,۰۰۰

بررسی تجربیات و آمارهای ترکیه

در این قسمت سعی شده است سیاست‌ها راهبردهای وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه معرفی شده میزان عوارض عبور و مرور از برخی از آزادراه ها‏ی این کشور تجزیه و تحلیل شود.

راهبردهای وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه

با نگاه به گذشته وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، باید گفت که این وزارتخانه اهداف سیاستی خود در سال ۲۰۰۳ را به این شرح ارائه داده بود (وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، ۲۰۱۹):

هدف استراتژیک ۱: بازسازی سیستم حمل و نقل به طوری که کارآیی فنی و اقتصادی داشته و در سطح کشور متوازن باشد.

هدف ۱.۱: با بهبود استانداردهای ژئومتریک و فیزیکی برای بزرگراه‌‏ها‏ موجبات توسعه اقتصادی-اجتماعی کشور را فراهم کرد.

هدف ۲.۱: تسهیل دسترسی به منابع مالی جایگزین در چارچوب همکاری بخش خصوصی و عمومی به منظور تحقق جاده‏‌ها‏ و آزادراه‌‏ها‏ی دولتی با در مسیرهای پرترافیک زیر:

  • استانبول- ازمیر (شامل عبور از خلیج)
  • ادیرنه-ازمیر (شامل احداث پل معلق بر روی تنگه چناق قلعه)
  • آزادراه آنکارا-ازمیر
  • پل سوم تنگه استانبول
  • ۳۵۰۰ کیلومتر جاده کمربندی

هدف ۳.۱: بهبود و ارتقای حمل و نقل هوایی و تبدیل ترکیه به مرکز حمل و نقل هوایی منطقه‌ای، از این نظر، افزایش تعداد مسافران به ۱۳۰ میلیون نفر در سال

صرفا اگر همین استراتژی را مورد بررسی قرار دهیم، در می‌یابیم که ترکیه تقریبا به ۵۰ درصد اهداف خود دست یافته است. آزادراه استانبول ازمیر نزدیک به ۵۰ درصد پیشرفت داشته و چند فاز آن افتتاح شده است. آزادراه آنکارا ازمیر نیز همین وضع را دارد. پل سوم تگنه بسفر احداث و بهره‌برداری شده است. بسیاری از شهرها جاده‏‌ها‏ی کمربندی خود را تکمیل کردند و پروژه بلند پروازانه پل معلق تنگه چناق قلعه شروع شده است. همچنین در حال حاضر حجم مسافرات هوایی ترکیه از ۱۳۰ میلیون نفر در سال عبور کرده است.

عملکرد وزارت خانه

سرمایه گذاری‌های هنگفتی در زیرساخت‌های حمل و نقل این کشور صورت گرفته است. شکل زیر میزان سرمایه گذاری این کشور در طی سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۷ را نشان می‌دهد (سالنامه آماری وزارت حمل و نقل و زیرساخت، ۲۰۱۸)

عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

در مجموع دولت ترکیه ۳۸۵ میلیارد لیر ترکیه (معادل ۱۰۰ میلیارد دلار بر اساس نرخ دلار ۲۰۱۷) در طی ۱۵ سال سرمایه ‌گذاری کرده است. این حجم از سرمایه‌گذاری در زیر ساخت‌های حمل و نقل به نوبه خود بی نظیر بوده است.

جدول زیر آمار جاده‏‌ها‏ی ترکیه را نشان می‌دهد. با توجه به این جدول، طول آزادراه‌‏ها‏ی ترکیه از ۱۷۵۳ کیلومتر در سال ۲۰۰۳ به ۲۶۵۷ کیلومتر در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته است. به بیان دیگر در خلال نزدیک به ۱۵ سال ۹۰۰ کیلومتر آزادراه در این کشور احداث شده است.

عوارض آزادراه ها‏ در ایران و مقایسه آن با ترکیه

(وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، ۲۰۱۹)

عوارض عبور از پل‌‌ها و تونل‌ها

ترکیه چهار پل مهم بر روی دریا دارد که سه مورد از آن در شهر استانبول و بر روی تنگه بسفر قرار دارد. پل چهارم بر روی خلیج ازمیت قرار دارد. همچنین برای تسهیل عبور و مرور از تنگه بسفر، ترکیه اقدام به احداث تونل از زیر این تنگه کرده است که مناسب برای اتومبیل‌ها و مینی بوس‌ها است. عوارض عبور از این گذرگاه‏‌ها‏ برای سال ۲۰۱۹ (به لیر ترکیه: TL) به علاوه هزینه احداث و تاریخ ساخت آن‌ها به صورت زیر است.

پل شهدای ۱۵ جولای (بر روی تنگه بسفر)
شروع بهره‌برداری از سال ۱۹۷۳
• اتومبیل ۸,۷۵ TL
• خودروهای سبک عمومی ۱۱,۲۵ TL
• موتورسیکلت ۳,۵۰ TL

پل سلطان محمد فاتح (بر روی تنگه بسفر)
شروع بهره‌برداری از سال ۱۹۸۸
• اتومبیل ۸,۷۵ TL
• خودروهای سبک عمومی ۱۱,۲۵ TL
• موتورسیکلت ۳,۵۰ TL

پل عثمان قازی (خلیج ازمیت)
هزینه ساخت: ۱.۲ میلیارد دلار و شروع بهره ‌برداری از سال ۲۰۱۶
• اتومبیل ۱۰۳,۰۵ TL
• خودروهای عمومی سبک ۱۶۴,۸۵ TL
• موتورسیکلت ۷۲,۱۵ TL
• اتوبوس سه محور ۱۹۵,۷۵ TL
• تریلی چهار یا پنج محور ۲۵۹,۶۵ TL
• تریلی شش محور و بالاتر ۳۲۷,۶۵ TL

پل سلطان سلیم (تنگه بسفر)
هزینه ساخت: ۴.۵ میلیارد لیر ترکیه و شروع بهره‌ برداری از سال ۲۰۱۶
• اتومبیل ۱۹,۱۵ TL
• خودروهای عمومی سبک ۲۵,۵۰ TL
• موتورسیکلت ۱۳,۴۰ TL
• اتوبوس سه محور ۴۷,۳۵ TL
• تریلی چهار یا پنج محور ۱۲۰,۲۰ TL
• تریلی شش محور و بالاتر ۱۴۹,۵۵ TL

تونل اوراسیا
هزینه ساخت: ۱.۲۵ میلیارد دلار و شروع بهره ‌برداری از سال ۲۰۱۶
• اتومبیل ۲۳.۳۰ TL
• مینی بوس ۳۴.۹۰ TL

تا قبل از سال ۲۰۱۶ فقط دو پل بر روی تنگه بسفر قرار داشتند. در این سال چند پروژه بزرگ مواصلاتی از جمله پل سلطان سلیم (کمربندی بیرونی استانبول)، پل عثمان قازی و تونل اوراسیا افتتاح شدند. این امر نشان از توجه دولت ترکیه به بحث حمل و نقل در دهه اخیر است. همچنین پروژه‏‌ها‏ی کوچک و بزرگ بسیاری در حال اجرا هستند. ترکیه هزینه ساخت این سازه‌‏ها‏ را از طریق عوارض وضع شده بر روی عبور و مرور وسایط نقلیه بازمی‌گرداند. به عنوان مثال هزینه عبور تریلی ۱۸ چرخ از روی پل سلطان سلیم در سال ۲۰۱۹ برابر با ۱۲۰ لیر معادل ۲۴۰ هزار تومان است.

پل‌های تحت مالکیت وزارت حمل و نقل و زیرساخت (پل شهدای ۱۵ جولای و پل سلطان محمد فاتح) در سال ۲۰۱۸ درآمدی بالغ بر ۴۵۰ میلیون لیر داشتند و در حدود ۱۰۰ میلیون خودرو از روی آن‌ها گذر کرده‌اند. آزادراه‏‌ها‏ی تحت مالکیت این وزارت خانه نیز درآمدی بالغ بر ۱.۲ میلیارد لیر داشتند و معبر ۳۲۰ میلیون خودرو بودند. سایر پل‌ها و تونل اوراسیا به موجب قرارداد ساخت تا چندین سال تحت اختیار بخش خصوصی قرار گرفته‌اند. با توجه به نرخ بالای عوارض درآمد قابل قبولی برای این معابر متصور است.

بحث و نتیجه گیری

در این گزارش ابتدا انواع جاده‌‏ها‏ بر اساس تعریف وزارت راه و شهرسازی ارائه شد. سپس آمارهای مربوط به آزادراه‌‏ها‏ از جمله طول آن و عوارض آزادراه ارائه شد. بر اساس آمارهای وزارت راه و شهرسازی بیش از ۳۰ درصد سفرهای کامیون حامل کالاهای ترانزیتی از مبادی گمرکی به مبادی گمرکی دیگر در کشور، متعلق به کشورهای خارجی است. به طوری که ترکیه به تنهایی ۱۱ درصد از کل سفرها از این قبیل را به خود اختصاص داده است. حال صحبت این است که با توجه به یارانه‏‌ها‏ و سوبسیدهای گوناگون در ساخت آزادراه‌‏ها‏ و همچنین تخریب طبیعت و زمین‌های کشاورزی و در کل سرمایه گذاری هنگفتی که در این زمینه انجام می‌شود، آیا بازگشت سرمایه مناسبی صورت می‌گیرد؟ نکته اصلی این است که ترکیه بابت تامین مالی آزادراه‌‏ها‏ی خود عوارض سنگینی را بر کامیون‌ها می‌بندد که بخش از این کامیون‌ها نیز متعلق به ایران هستند.

در واقع، کامیون‌های ایرانی برای عبور از آزادراه‏‌ها‏ی پل‌های ترکیه مخصوصا مسیر پل سلطان سلیم و رسیدن به اروپا، ۱۵۰ لیر معادل ۳۰۰ هزار تومان پرداخت نمایند. این درحالی است که کامیون‌های ترکیه برای عبور از آزادراه‏‌ها‏ی ایران و رسیدن به مرزهای شرقی کشور چیزی کمتر از ۱۰۰ هزار تومان آن‌ هم برای یک مسیر ۲۰۰۰ هزار کیلومتری پرداخت می‌کنند.

به طور کل سیاست ترکیه در تامین مالی آزادراه‌‏ها‏ این است که در افق میان مدت از طریق عوارض عبور و مرور بازپرداخت بدهی‌ها را انجام دهد و حتی در بلندمدت به سوددهی برسد. این در حالی است که در این به ندرت چنین سیاستی اتخاذ می‌شود. باید به یاد داشت که پروژه‏‌ها‏ی آزادراهی از محل بودجه‌‏ها‏ی عمرانی کشور اجرا می‌شود و نیاز است که حداقل هزینه استفاده از این آزادراه‏‌ها‏ از کامیون‌های خارجی به صورت کامل و مشابه مدل ترکیه اخذ گردد.

نظر بدهید