مانع سوم بازار آزاد

0
2613

ناظراقتصاد: در چند روز گذشته کلیپی از میلتون فریدمن، اقتصاددان سرشناس مدافع بازار آزاد در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که او در این کلیپ دو گروه را به عنوان موانع اصلی بازار آزاد معرفی می‌کند؛ نخست روشنفکران و دیگر کاسبکاران. او استدلال می‌کند که چگونه روشنفکران بازار آزاد و مزایای ایجاد آن را فقط برای خودشان می‌خواهند و آن را تا جایی قبول دارند که برای‌شان منفعت داشته باشد. از نظر این اقتصاددان سرشناس امریکایی مانع دوم، بخش عمده‌ای از فعالان اقتصادی و تجار هستند که تا تریبونی به دست می‌آورند از موافق بودن بار سیستم بازار و مطلوبیت آن می‌گویند اما همین که ساز و کار آن به ضررشان باشد تغییر موضع می‌دهند و به مبارزه علیه بازار آزاد روی می‌آورند. شواهد نشان می‌دهد که در کشور ما مانع سومی نیز وجود دارد که وزن آن از دو مانعی که فریدمن به آن اشاره کرده بسیار بیشتر بوده و سبب شده تا بازار آزاد حتی در مواقعی که ایجاد شده از بین برود. نمونه بارز آن سیاستگذاری‌های ارزی است که باعث شد بازار آزاد و فعالیت افراد مختلف در این بازار از رسمیت بیفتد و غیرقانونی شود. بیشتر اقتصاددانان حامی دولت از همان روزهای اول اعلام کردند که این سیاستگذاری در کوتاه‌مدت شاید بتواند بازار را آرام کند اما در میان‌مدت و بلندمدت قابلیت تعمیم ندارد چراکه سقف تقاضا و نوع نیازهای مردم به ارز، آنقدر متنوع است که افزایش بروکراسی و بخشنامه نه تنها کمکی به مدیریت بهینه آن نمی‌کند بلکه سبب خواهد شد تا این بخشنامه‌ها به ضد خود تبدیل شده و بخشنامه‌های قدیمی را از بین ببرد.
به عنوان مثال دولت برای تامین ارز مسافرتی شرط ارایه بلیت و ویزا را گذاشته بود غافل از اینکه برخی کشورها برای ورود ایرانیان سد ویزا را برداشته‌اند و عملا پیش از ورود به کشور مقصد دریافت ویزا برای مسافر مقدور نخواهد بود. به همین خاطر بانک مرکزی بخشنامه‌ای جدید را صادر کرد تا به این دست از مسافران ارز ارایه دهد و به نوعی از سخت‌گیری‌های ارایه ارز مسافرتی به مردم کاسته شد. این بخشنامه به نوعی ابطال بخشنامه‌های سفت و سخت روزهای ابتدایی اعلام ارز تک نرخی است.
روز به روز که می‌گذرد از اثر بخشی این بخشنامه‌ها کاسته شده، عامل بازار تقویت خواهد شد و رسمیت می‌یابد چرا که اقتصاد نمی‌تواند در سایه سیاستگذاری‌هایی که با شرایط واقعی کشور تطبیق ندارد به صورت دستوری و بخشنامه‌ای به حیات خود ادامه دهد. از این رو با توجه به آنچه در بازار می‌بینیم و اخباری که به دست می‌رسد، پیشنهاد می‌شود سیاستگذار با مکانیسمی بازار ارز را آزاد کرده و اجازه دهد تا متقاضیان ارز در فضایی قانونی به نیازهای خود با قیمت واقعی پاسخ دهند. دولت می‌تواند برای حفظ تورم و تنظیم بازار کماکان ارز تک‌نرخی را به واردکنندگان ارایه دهد اما باید این واقعیت را بپذیرد که عنصر قیمت خود یکی از بهترین راهکارها برای مدیریت عرضه و تقاضاست. احیای بازار آزاد ارز در فضای فعلی بسیار حیاتی است و به مانند تب‌سنجی می‌ماند که دمای واقعی بدن را نشان می‌دهد. اگر دمای آن بالا باشد معلوم است که بدن در معرض بیماری قرار گرفته و بهتر است برای درمان آن چاره‌ای اندیشیده شود. در چنین شرایطی آیا فرد بیمار یا پدر و مادر او باید تب‌سنج را بشکنند به جرم آنکه دمای بدن را بالا نشان داده است؟ بهتر است سیاستگذار شجاعانه اعلام کند که در شرایطی مجبور شد تا مدیریتی را بر بازار اعمال کند و موقتا از فعالیت بازار آزاد ممانعت به عمل آورد اما با توجه به آرامش حاکم بر بازار و شناسایی اخلالگران آن، بازار ارز را به رسمیت شناخته و خرید و فروش ارز را قانونی اعلام می‌کند. اگر این کار صورت گیرد، بسیاری از مشکلات ارزی کشور حل خواهد شد. در غیر این‌صورت بازار رفته رفته به خود رسمیت خواهد داد بدون آنکه نیازمند اجازه کسی باشد.

نظر بدهید